Matthäus Passion J.S.Bach
←
→
Transcription du contenu de la page
Si votre navigateur ne rend pas la page correctement, lisez s'il vous plaît le contenu de la page ci-dessous
AALSMEERS CHRISTELIJKE ORATORIUM VERENIGING
met ORATORIUMKOOR CANTANDO
PROGRAMMA
Matthäus
Passion
J.S.Bach
met
Danny Nooteboom, dirigent
Merel van Geest, sopraan
Merlijn Runia, alt
Adrian Fernandes, tenor
David Greco, bas
Aart Mateboer, tenor
Hans de Vries, bas
Sander van den Houten, orgel
Wim Hazeu, orgel
Begeleidingsorkest
en Jeugdkoor Young Voices
Zaterdag 14 maart 2015
Bloemhof - Aalsmeer
De uitvoering van de Matthäus Passion wordt mede mogelijk gemaakt door:
Amovatiebedrijf Aalsmeer Sloopwerken/asbestsanering, Rijsenhout
Bamboehof Chinees-Indisch Restaurant, Aalsmeer
Biemond & van Wijk Mercedes-Benz, Aalsmeer
BNG Cultuurfonds, Den Haag
Gebr. Blom Palmen, Aalsmeer
De Bruijn Videoproducties, Aalsmeerderbrug
CIS Computers en Supplies, Aalsmeer
Drukkerij Cocu, Aalsmeer
Finnema Uitvaartcentrum, Aalsmeer
Foodmaster King Lao Cafetaria, Aalsmeer
Apotheek Groen, Aalsmeer
Hartelust BV, Aalsmeer
Hoogendoorn Makelaardij, Aalsmeer
Jovar Aanhangwagens, Aalsmeer
Keijser & Drieman NVM Makelaars, Hoofddorp
Carla de Klerk Interieur, Aalsmeer
Kraan Mode, Aalsmeer
Ed Kriek Optiek , Aalsmeer
Slagerij Kruyswijk, Aalsmeer
Makelaardij Mantel BV, Aalsmeer
Chocolatier Martinez, Aalsmeer
Tom Meijer Dames- en herenkapper, Aalsmeer
Milestone Fresh BV, Capelle aan de IJssel
Ab Müller Brood en Banket, Aalsmeer
Decorette Piet Woonatelier, Aalsmeer
Prins Bernhard Cultuurfonds, Amsterdam
Probin IJzerwaren en Gereedschappen, Aalsmeer
Coöperatiefonds Rabobank, Regio Schiphol
Regiobouw Haarlemmermeer BV, Rijsenhout
v/d Schilden Onder- en beenmode, Aalsmeer
Smit & Bond Volendammer Vishandel, Aalsmeer
Slagerij Ron Steen, Aalsmeer
TK Kunststofpuien BV, Aalsmeer
Volendammer Vishandel, Aalsmeer
VSB Fonds, Utrecht
Wittebol Wijn, Aalsmeer
2
Danny Nooteboom (1970) studeerde muziekwetenschap en
koordirectie. Na zijn afstuderen heeft hij zich ontwikkeld tot
een veelzijdig oratoriumdirigent.
Op zijn repertoire staan veel grote bekende oratoria. Naast
Cantando en ACOV dirigeert hij nog 4 andere koren. Ook
dirigeert hij de jaarlijkse Messiahscratch in Leiden.
Fotografie Peter Karsten
In 2009 dirigeerde hij de Nederlandse premiere van het
Stabat Mater van Karl Jenkins. Ook werkte hij in 2014 voor
een Vara documentaire met het Groot Omroepkoor.
Danny Nooteboom is naast zijn werk als dirigent ook
voorzitter van de muziekcommissie van de Vereniging
Toonkunstkoren Nederland.
__________________________________________________________________________________
Merel van Geest is een jonge sopraan die in 2009 haar
Master diploma klassiek zang cum laude heeft behaald aan
het Koninklijk Conservatorium in Den Haag bij Gerda van
Zelm en Diane Forlano.
Daarna heeft ze haar tweede master in Music for New
Audiences en Innovative Practice afgesloten bij een
internationaal samenwerkingsverband tussen verschillende
conservatoria.
In 2011 werd ze benoemd als Haags toptalent. Zij heeft
hierdoor een eigentijdse geënsceneerde Matthäus Passion
geproduceerd en gezongen.
__________________________________________________________________________________
Merlijn Runia (mezzosopraan) studeerde aan het Koninklijk
Conservatorium in Den Haag. Daarnaast nam ze deel aan
masterclasses. Op het gebied van opera zong Merlijn vele
rollen en als actrice speelde ze de rollen van Ot (ZINg!) en
Agnes (Nageslacht).
Ook toerde Merlijn als vocalist in The Kyteman Orchestra
door Nederland en Duitsland. Merlijn heeft gewerkt
met dirigenten als Patrick Fournillier, Antony Hermus en
regisseurs als Laurent Pelly en Lotte de Beeren .
Op dit moment studeert Merlijn aan de Dutch National
Opera Academy. In januari 2015 was ze te zien als Cherubino
in Le nozze di Figaro.
__________________________________________________________________________________
3
Adrian Fernandes (tenor) is geboren in 1987 te Curaçao. Van
jongs af aan zong hij graag in de kerk en in verschillende
koren, ook als solist.
In 2008 vertrok Adrian naar Rotterdam. Hij studeerde
klassieke zang bij Codarts, waar hij les kreeg van o.a.
Roberta Alexander en Frans Huijts.
Inmiddels is Adrian een veel gevraagd tenor solist. Daarnaast
fungeert hij als Cantor van de Kathedraal Rotterdam, waar hij
elke zondag de liturgische zang doet. Hij zingt daar ook in de
Kathedrale Cantorij.
Hij heeft met verschillende dirigenten gewerkt, zoals met
Conrad van Alphen, Reinbert de Leeuw en vele anderen. Ook
geeft Adrian zanglessen in verschillende genres.
__________________________________________________________________________________
Bas David Greco heeft zich in Australië en Europa een naam
verworven op het gebied van oratorium en opera. Zijn
operadebuut maakte hij in Sydney met de rol van Papageno
in die Zauberflöte.
David verhuisde naar Nederland in 2008 om op het
Koninklijk Conservatorium zijn studie te vervolgen. Zijn
debuut maakte hij in het Koninklijk Concertgebouw in
Amsterdam. Ook gaf hij concerten met Bach-expert Ton
Koopman en het Amsterdam Baroque Orchestra.
David woont de laatste 2 jaar in London, waar hij als
bas zingt in het koor van de Westminster Abbey. Recent
trad David op bij het Festival d’Aix-en-Provence met het
Freiburger Barockorchester en bij concerten in Zwitserland,
Duitsland en Nederland.
__________________________________________________________________________________
Tenor Aart Mateboer uit Kampen behaalde in 1993 zijn
einddiploma solozang aan het Conservatorium te Zwolle.Hij
is een veelgevraagd solist bij met name oratoriumkoren.
Hij zong als remplaçant bij het Groot Omroepkoor, in 2009
is hij in vaste dienst gekomen bij dit topkoor. Hij werkte
mee aan een twintigtal CD-opnamen en TV opnamen voor
Nederland Zingt.
Behalve zijn optredens heeft hij veel privé-zangleerlingen,
is hij dirigent van het popkoor Musical Art en is hij artistiek
leider van de Close Harmonygroep The Dry Mills.
Naast zijn vocale activiteiten is hij medebestuurder van de
eerste landelijke ontmoetingssite voor mensen met een
verstandelijke beperking www.vriendenvoorhetleven.nl
__________________________________________________________________________________
4
Hans de Vries bas-bariton. Begonnen aan het Twents
Conservatorium bij Henk Smit en later bij Udo Reinemann te
Utrecht behaalde hij het diploma Uitvoerend Musicus cum
laude in 1989.
Oratoria waarin we hem vaak kunnen beluisteren zijn
bijvoorbeeld; Bach’s Passionen, de Messiah van Händel, de
Elias en de Paulus van Mendelssohn, de Requiae van Verdi,
Brahms, Mozart, Fauré en Dvořák, die Schöpfung en die
Jahreszeiten van Haydn.
Als concertzanger was Hans te horen in België, Frankrijk,
Duitsland en Finland. Aan operaproducties werkte Hans
mee in verschillende landen en de USA. Zo was hij vorig jaar
nog te horen als Zaccharia in de Nabucco van G.Verdi bij
Opera Gelderland-Oost.
__________________________________________________________________________________
Sander van den Houten is hoofdorganist van de
Burgwalkerk en de Broederkerk en tweede organist van de
Bovenkerk te Kampen.
Zijn vakopleiding tot organist (bachelor) ontving hij aan
het Rotterdams conservatorium bij Bas de Vroome. In 2013
slaagde hij cum laude voor zijn masterdiploma orgel aan het
ArtEZ-conservatorium van Zwolle bij Theo Jellema.
Als dirigent is hij verbonden aan 4 koren. Ook is hij vaste
begeleider van o.a. het Bovenkerk Kamerkoor en van het
Kampen Boys Choir.
Sander van den Houten geeft jaarlijks vele concerten als
solist, begeleider en continuo speler. Ook heeft hij een privé
lespraktijk. Meer info op: www.sandervandenhouten.nl
__________________________________________________________________________________
Wim Hazeu (1971) kreeg zijn eerste orgellessen van Peter
Verhoeks, Wim van der Panne en Herman van Vliet. In
1991 werd hij met succes toegelaten aan het Koninklijk
Conservatorium te Den Haag en behaalde daar de
einddiploma’s Docerend Musicus, Uitvoerend Musicus Orgel
en het Praktijkdiploma Kerkmuziek.
Hij was eerste prijswinnaar op het Nationaal Orgelconcours,
Leiden in 1995 en het Govert van Wijnconcours, Maassluis in
1996. Als concertorganist trad hij vele malen op in binnen-
en buitenland.
Sinds 1997 is hij organist-dirigent bij de St.Agneskerk in
Den Haag. Als orgelbouwer is hij werkzaam bij Adema’s
Kerkorgelbouw in Hillegom.
__________________________________________________________________________________
5
Kinder- en Jeugdkoor ‘Young Voices’ uit Lansingerland
is opgericht in 1979. Het repertoire van het koor varieert
van moderne kinderliedjes in de koorklas tot overwegend
klassieke één- en meerstemmige composities in het
Jeugdkoor.
Young Voices treedt zo’n 10-15 keer per jaar op. Zo geeft
het koor jaarlijks een Kerstconcert en een Zomerconcert.
Ook werkt het koor mee aan kerkdiensten en bijzondere
concerten zoals de kerstnachtdiensten. Dit jaar heeft het
koor deelgenomen aan ‘Nederland Zingt’. Door serieus
te blijven bouwen aan de kwaliteit van de koren worden
ze ook gevraagd voor grote projecten zoals de opera’s De
Zondvloed en Nicolaas Cantate.
__________________________________________________________________________________
De Matthäus Passion is het op muziek gezette Bijbel-verhaal
uit het Evangelie van Matthäus en wel van de hoofdstukken 26
en 27. Deze muziek trekt jaar op jaar duizenden toehoorders.
En dat is geen wonder, want in de lange rij van werken die dit
drama tot onderwerp hebben gekozen, staan Bachs werken
aan de spits.
Johann Sebastian Bach, die op 21 maart 1685, als telg van
een toen al bekend muzikantengeslacht, te Eisenach werd
geboren, stamt uit een zeer talrijke familie. Hij ontwikkelde
zichzelf tot een voortreffelijk violist en bespeelde orgel en
klavecimbel op zeer vaardige wijze. Hij zou zich ontplooien
tot de grootste meester van de barokmuziek, met name van
de polyfonie.
Achtereenvolgens was hij organist te Arnstadt, Mühlhausen, Weimar en Köthen. In de laatste
standplaats was hij tevens hofkapelmeester.
In 1721 werd hij als cantor aangesteld aan de Thomas- en Nicolaikerk te Leipzig. Daar zou hij
blijven tot zijn dood op 28 juli 1750.
In Leipzig zijn Bachs Passiemuzieken ontstaan. De Passie naar het Evangelie van Marcus is
goeddeels verloren gegaan. Er bestaat echter wel een reconstructie van, die overigens zelden
wordt uitgevoerd. Bachs auteurschap van een andere - de Lucas Passion - wordt betwijfeld. Maar
de Johannes en Matthäus Passion zijn onweerlegbaar van zijn hand.
Door de grotere omvang, de toepassing van dubbelkoor en de milde beschouwende zin van het
werk heeft de Matthäus Passion een grotere plaats van waardering bij uitvoerenden en publiek
verworven, dan de Johannes Passion.
Het verhaal wordt ons verteld door de evangelist (is de verteller), die vertolkt wordt door een
tenor. De evangelist is naast Jezus de belangrijkste solopartij. Als in een hoorspel worden de
diverse deelnemers door aparte stemmen opgevoerd. Zo is daar natuurlijk Jezus (bas). Verder de
discipelen Petrus en Judas (bassen), Pilatus ( bas) en zijn vrouw (sopraan), diverse dienaressen
(sopraan en alt) en getuigen (tenor en bas). Ook groepen (discipelen, priesters, soldaten , volk)
komen voor en worden vertolkt door twee koren. Het verhaal wordt op gezette tijden onderbroken
door bespiegelende momenten in recitatieven en aria’s door solisten en in koralen door het koor.
6
ERRSTER TEIL EERSTE DEEL
In het openingskoor van de Matthäus Passion vragen de “dochters van Zion”, gezongen door
koor 1, aan de gelovigen, gezongen door koor 2, om uit te zien naar Christus (den Bräutigam) die
geduldig als een lam het kruis draagt en daarmee boet voor onze zonden. In deze melodie is ook
het koraal “O Lamm Gottes, unschuldig” verwerkt. Het wordt uitgevoerd door “soprani in ripieno”
(sopranen in toevoeging). De ijle kinderstemmen uit het kinderkoor komen als uit de hemel tot
ons. In de uitvoering wordt koor 1 en 2 gemengd met het kinderkoor.
1. Chor I und II 1. Koor I en II
Kommt ihr Töchter helft mir klagen. Komt o dochters, helpt mij klagen.
Sehet—wen?—den Bräutigam, Ziet Hem—wie?—de Bruidegom.
Seht ihn—wie?—als wie ein Lamm, Ziet Hem—hoe?—zoals een lam.
Sehet—was?—seht die Geduld, Ziet dan—wat?—ziet Zijn geduld.
Seht—wohin?—auf unsre Schuld. Ziet—waarheen?—op onze schuld.
Sehet ihn aus Lieb’ und Huld Ziet Hem uit liefde en genade
Holz zum Kreuze selber tragen. zelf het kruishout dragen.
Choral (Soprano di ripieno) Koraal (Jongenskoor, eenstemmig)
O Lamm Gottes, unschuldig O Lam van God onschuldig,
Am Stamm des Kreuzes geschlachtet, Dat aan het kruishout werd geslacht.
Allzeit erfund’n geduldig, Gij was altijd geduldig,
Wiewohl du warest verachtet, hoewel Gij werd veracht.
All’ Sünd’ hast du getragen, Alle zonden hebt Gij gedragen
Sonst müssten wir versagen. en daardoor ons van de dood ontslagen.
Erbarm’ dich unser, o Jesu! O Jezus, ontferm u over ons!
2. Evangelium (Mattäus XXVI) 2. Evangelie (Matthäus (26)
De evangelist vertolkt de hoofdrol in de Matthäus Passion. Hij is de verteller en zingt de letterlijke
tekst van het evangelie van Matthäus. De uitvoeringsvorm is het recitatief (voorgedragen met de
toonval en het ritme van de gesproken rede). De rol van de verteller wordt, waar de personages in
het evangelie sprekend worden ingevoerd, afgewisseld met andere solisten of met het koor.
Evangelist Evangelist
Da Jesus diese Rede vollendet hatte, Toen Jezus deze woorden gesproken had,
sprach er zu seinen Jüngern: zei hij tot zijn leerlingen:
Jesus Jezus
Ihr wisset, dass nach zweien Tagen Ostern wird Gij weet dat het over twee dagen Pasen is, dan
und des Menschen Sohn wird überantwortet zal de Mensenzoon worden overgeleverd om
werden, dass er gekreuziget werde. gekruisigd te worden.
3. Choral (Chor I und II) 3. Koraal (Koor I en II)
Herzliebster Jesu, was hast du verbrochen, Liefdevolle Jezus, wat hebt Gij misdaan
Dass man ein solch scharf Urteil hat dat men zo’n hard vonnis heeft getekend?
gesprochen. Was ist die Schuld? In was für Wat is Uw schuld? Welke misdaden
Missetaten Bist du geraten? worden U aangerekend?
De priesters en oudsten spannen samen tegen Jezus, maar spreken af niets te doen tijdens het
paasfeest, om te voorkomen dat het volk in opstand zou komen.
7
4a. Evangelist 4a. Evangelist
Da versammleten sich die Hohenpriester Toen kwamen de Opperpriester, schriftgeleerden
und Schriftgelehrten und die Ältesten im Volk en oudsten van het volk bijeen in het paleis van
in den Palast des Hohenpriesters, de hogepriester,
der da hieß Kaiphas; und hielten Rat, die Kajafas heette, en beraadden zich om Jezus
wie sie Jesum mit Listen griffen und töteten. door een list gevangen te nemen en te doden.
Sie sprachen aber: Maar ze zeiden:
4b. Chor I und II 4b. Koor I en II
Ja nicht auf das Fest, auf daß nicht ein Aufruhr Niet op het feest, want anders kan er oproer
werde im Volk. ontstaan onder het volk.
4c. Evangelist 4c. Evangelist
Da nun Jesus war zu Bethanien, im Hause Terwijl Jezus nu te Bethanië in het huis van
Simonis des Aussätzigen, trat zu ihm ein Weib, Simon de melaatse was, kwam er een vrouw
die hatte ein Glas mit köstlichem Wasser und naar Hem toe met een albasten kruik vol
goß es auf sein Haupt, da er zu Tische saß. kostelijk reukwater. Ze goot het uit over
Da das seine Jünger sahen, wurden sie unwillig Zijn hoofd, terwijl Hij aan tafel zat. Toen de
und sprachen: leerlingen dit zagen zeiden ze verontwaardigd:
4d. Jünger (Chor I) 4d. Leerlingen (Koor I)
Wozu dienet dieser Unrat? Dieses Wasser hatte Waarom deze verkwisting? Dat reukwater had
mögen teuer verkauft und den Armen gegeben duur verkocht kunnen worden ten bate van de
werden. armen!
De discipelen zijn geïrriteerd door een dienares van Simon, die Jezus zalft. Dit is een symbool voor
Jezus’ naderende einde. Ze vinden het maar zonde “Wozu dienet dieser Unrat”.
In zijn reactie merkt Jezus op dat de kostbare stofgoed besteed is, want “Ihr habet allezeit Armen
bei euch, mich aber habt ihr nicht allezeit”.
4e. Evangelist 4e. Evangelist
Da das Jesus merkete, sprach er zu ihnen: Maar Jezus bemerkte het en zei:
Jesus Jezus
Was bekümmert ihr das Weib? Sie hat ein gut Waarom valt gij deze vrouw lastig? Zij heeft
Werk an mir getan! Ihr habet allezeit Arme bei immers een goede daad aan Mij gedaan? Want
euch, mich aber habt ihr nicht allezeit. Daß sie de armen hebt gij altijd bij u, maar Mij niet. Door
dies Wasser hat auf meinen Leib gegossen, dit reukwater over Mijn lichaam uit te gieten
hat sie getan, daß man mich begraben wird. heeft zij Mijn begrafenis voorbereid.
Wahrlich, ich sage euch: wo dies Evangelium Voorwaar, ik zeg u: overal ter wereld waar dit
geprediget wird in der ganzen Welt, da wird man Evangelie zal worden verkondigd, zal ook tot
auch sagen zu ihrem Gedächtnis, was sie getan haar gedachtenis gesproken worden over wat zij
hat. gedaan heeft.
Luisterend naar het volgende recitatief is te horen hoe Bach het orkest de tranen laat verbeelden
door het staccato spelen van de instrumenten.
8
5. Rezitativ (Alt, 2 Flöten) Recitatief (Alt, twee fluiten)
Du lieber Heiland, du, O liefdevolle Verlosser
Wenn deine Jünger töricht streiten, terwijl Uw leerlingen redetwisten
Daß dieses fromme Weib omdat deze vrome vrouw
Mit Salben deinen Leib het teken stelt van de rouw
Zum Grabe will bereiten, die Uw dood spoedig brengen zal
So lasse mir inzwischen zu sta mij dan intussen toe
Von meiner Augen Tränenflüssen dat ik U hetzelfde doe
Ein Wasser auf dein Haupt zu gießen. door met mijn tranen Uw hoofd te zalven.
6. Arie (Alt, 2 Flöten) 6. Aria (Alt, 2 fluiten)
Buß und Reu’ Boete en smart
Knirscht das Sündenherz entzwei, breken het zondige hart.
Daß die Tropfen meiner Zähren Geef toch, dat de tranen van mijn ogen
Angenehme Spezerei, voor U zoete balsem wezen mogen,
Treuer Jesu, dir gebären. o trouwe Jezus.
7. Evangelist 7. Evangelist
Da ging hin der Zwölfen einer, mit Namen Judas Toen ging een van de twaalf, Judas Iskariot
Ischarioth, zu den Hohenpriestern, und sprach: genaamd, naar de Opperpriester en zei:
Judas Judas
Was wollt ihr mir geben? Ich will ihn euch Wat is het u waard als ik Hem aan u uitlever?
verraten.
Evangelist Evangelist
Und sie boten ihm dreißig Silberlinge. Und En zij gaven hem dertig zilverlingen. Vanaf dat
von dem an suchte er Gelegenheit daß er ihn moment zocht hij naar een gelegenheid om Hem
verriete. te verraden.
In de volgende aria met het thema “vermoorden”(ermorden) brengt Bach de emotie en smart in
de muziek door het lang, luid en snel te zingen. Het notenverloop bij het woord “Schlange” heeft
ook een kronkelige en enge notatie.
8. Arie (Sopran) 8. Aria (Sopraan)
Blute nur, du liebes Herz! Bloed nu maar, o moederhart,
Ach, ein Kind, das du erzogen, Ach, een kind dat gij hebt grootgebracht,
Das an deiner Brust gesogen, dat eens aan uw borst heeft gelegen,
Droht den Pfleger zu ermorden, dreigt nu zijn Heer te gaan vermoorden
Denn es ist zur Schlange worden. want het is tot slang geworden.
9a. Evangelist 9a. Evangelist
Aber am ersten Tage der süßen Brot’ traten die Op de eerste dag van het feest der
Jünger zu Jesu, und sprachen zu ihm: ongedesemde broden kwamen de leerlingen bij
Jezus en vroegen:
9b. Jünger (Chor I) 9b. Leerlingen (Koor I)
Wo willst du, daß wir dir bereiten das Waar wilt Gij dat wij voorbereidingen gaan
Osterlamm zu essen? treffen om het paasmaal te gebruiken?
9
9c. Evangelist 9c. Evangelist
Er sprach: Hij zei:
Jesus Jezus
Gehet hin in die Stadt zu einem und sprecht zu Gaat in de stad naar degene die Ik u noemen
ihm: Der Meister läßt dir sagen: Meine Zeit ist zal en zeg tegen hem: De Meester zegt: Mijn tijd
hier, ich will bei dir die Ostern halten mit meinen is nabij, bij u houd Ik met Mijn leerlingen het
Jüngern. paasmaal.
Evangelist Evangelist
Und die Jünger täten wie ihnen Jesus befohlen En de leerlingen deden zoals Jezus hun gezegd
hatte, und bereiteten das Osterlamm. Und am had en zij maakten het paasmaal gereed. Toen
Abend satzte er sich zu Tische mit den Zwölfen. het avond geworden was ging Hij met de twaalf
Und da sie aßen, sprach er: leerlingen aan tafel. En terwijl zij aten, zei Hij:
Jesus Jezus
Wahrlich, ich sage euch: Einer unter euch wird Voorwaar, ik zeg u: één van u zal Mij verraden.
mich verraten.
9d. Evangelist 9d. Evangelist
Und sie wurden sehr betrübt, und huben an ein Zij werden diep bedroefd en begonnen ieder aan
Jeglicher unter ihnen, und sagten zu ihm: Hem te vragen:
Alle stemmen zingen de volgende zin driemaal, behalve de bassen (tweemaal). Dat wil zeggen
dat elf van de twaalf discipelen de vraag stellen. De twaalfde, Judas, durft het niet aan om naar de
bekende weg te vragen.
9e. Jünger (Chor I) 9e. Leerlingen (Koor I)
Herr, bin ich’s? Ben ik het, Heer?
In het volgende koraal zingen beide koren een psalm op een bestaande tekst en melodie,
maar wel door Bach meerstemmig geharmonieerd. In de koralen is de gelovige gemeente
gerepresenteerd, die op afstand een commentaar op de gebeurtenissen geeft.
Treffend is het koraal “Ich bin’s, ich sollte büssen” dat direct volgt op de vraag van de discipelen
“Herr, bin ich’s?” als Jezus het komende verraad aankondigt. Dit is eigenlijk de onuitgesproken
bekentenis van Judas.
10. Choral (Chor I und II) 10. Koraal (Koor I en II)
Ich bin’s, ich sollte büßen, Ik ben het, ik zou moeten boeten,
An Händen und an Füßen aan handen en voeten
Gebunden in der Höll’; gebonden in de hel.
Die Geißeln und die Banden Want de boeien en de geselslagen
Und was du ausgestanden, en alles wat Gij hebt gedragen
Das hat verdienet meine Seel’ droeg Gij, o Heer, om mij.
1011. Evangelist 11. Evangelist
Er antwortete und sprach: Hij antwoordde hun:
Bij het woord “tauchet”( dopen) in het volgende deel heeft Bach de tekst weer een dalende
notatie meegegeven. Bij “dahin” echter hoort men een stijgende melodie om daarmee naar de
hemel te verwijzen.
Jesus Jezus
Der mit der Hand mit mir in die Schüssel Degene die zijn hand met Mij in de schotel
tauchet, der wird mich verraten. Des doopt zal Mij verraden. De Mensenzoon gaat
Menschen Sohn gehet zwar dahin, wie von ihm heen zoals van Hem geschreven staat, maar
geschrieben stehet, doch wehe dem Menschen, wee de mens door wie de Mensenzoon verraden
durch welchen des Menschen Sohn verraten wordt. Het zou beter voor hem zijn geweest als
wird. Es wäre ihm besser, daß derselbige hij niet geboren was.
Mensch noch nie geboren wäre.
Evangelist Evangelist
Da antwortete Judas, der ihn verriet, und sprach: Toen zei Judas, Zijn verrader:
Judas Judas
Bin ich’s, Rabbi? Ben ik het, Heer?
Evangelist Evangelist
Er sprach zu ihm: Hij zei tot hem:
Jesus Jezus
Du sagests. Gij zegt het.
Evangelist Evangelist
Da sie aber aßen, nahm Jesus das Brot, dankete En terwijl zij aten, nam Jezus het brood, zegende
und brach’s und gab’s den Jüngern, und sprach: het, brak het en gaf het aan Zijn leerlingen met
de woorden:
Jesus Jezus
Nehmet, esset, das ist mein Leib. Neemt en eet hiervan, dit is Mijn lichaam.
Evangelist Evangelist
Und er nahm den Kelch und dankete, gab ihnen En Hij nam de beker, sprak een dankgebed uit
den, und sprach: en reikte hem aan hen over met de woorden:
Jesus Jezus
Trinket alle daraus, das ist Mein Blut des neuen Drinkt allen hieruit, want dit is Mijn bloed van
Testaments, welches vergossen wird für viele, het nieuwe verbond, dat voor velen vergoten zal
zur Vergebung der Sünden. Ich sage euch: worden tot vergeving van de zonden. En Ik zeg
Ich werde von nun an nicht mehr von diesem u: van nu af aan zal Ik niet meer van de vrucht
Gewächs des Weinstocks trinken bis an den Tag, van de wijnstok drinken, tot op de dag dat Ik ze
da ich’s neu trinken werde mit euch in meines hernieuwd met u zal drinken in het rijk van Mijn
Vaters Reich. Vader.
1112. Rezitativ (Sopran, 2 Oboi d’amore) 12. Recitatief (Sopraan, 2 hobo’s d’amore)
Wiewohl mein Herz in Tränen schwimmt, Hoewel mijn hart bedroefd is
Daß Jesus von mir Abschied nimmt, nu Jezus van mij afscheid neemt
So macht mich doch sein Testament erfreut: ben ik toch blij om wat Hij mij geeft:
Sein Fleisch und Blut, o Kostbarkeit, Zijn vlees en bloed, waarin Hij leeft,
Vermacht er mir in meine Hände, laat Hij na in mijn handen.
Wie er es auf der Welt mit denen Seinen, Zoals Hij op aarde steeds de Zijnen
Nicht böse können meinen, omringde met een goedheid zo groot,
So liebt er sie bis an das Ende. Zo heeft Hij hen nu lief tot in de dood.
13. Arie (Sopran, 2 Oboi d’amore) 13. Aria (Sopraan, 2 hobo’s d’amore)
Ich will dir mein Herze schenken, Ik wil U mijn hart geven
Senke dich, mein Heil, hinein, O Heer, vervul het van U.
Ich will mich in dir versenken, Ik wil slechts vanuit U leven
Ist dir gleich die Welt zu klein, en helemaal opgaan in U.
Ei, so sollst du mir allein En is deze wereld misschien te klein,
Mehr als Welt und Himmel sein. dan zult Gij voor mij hemel en aarde zijn.
Bij “gingen sie hinaus an den Ölberg” heeft Bach in de volgende tekst een stijgende notatie
gebruikt om het beklimmen van de berg te benadrukken.
14. Evangelist 14. Evangelist
Und da sie den Lobgesang gesprochen hatten, En na de lofzang gezongen te hebben, gingen zij
gingen sie hinaus an den Ölberg. Da sprach op weg naar de Olijfberg. Toen zei Jezus tot hen:
Jesus zu ihnen:
Jesus Jezus
In dieser Nacht werdet ihr euch alle ärgern In deze nacht zult gij allen aanstoot aan Mij
an mir. Denn es stehet geschrieben: Ich nemen, want er staat geschreven: Ik zal de
werde den Hirten schlagen, und die Schafe herder slaan en de schapen der kudde zullen
der Herde werden sich zerstreuen. Wann ich verstrooid worden. Maar wanneer Ik zal zijn
aber auferstehe, will ich vor euch hingehen in verrezen, zal Ik u voorgaan naar Galilea.
Galiläam.
15. Choral (Chor I und II) 15. Koraal (Koor I en II)
Erkenne mich, mein Hüter, Erken mij, mijn Behoeder,
Mein Hirte, nimm mich an; mijn Herder, neem mij aan.
Von dir, Quell’ aller Güter, Door U, bron van al ’t goede,
Ist mir viel Guts getan. is mij veel goeds gedaan.
Dein Mund hat mich gelabet Uw mond heeft mij gelest
Mit Milch und süßer Kost, met melk en zoete honing.
Dein Geist hat mich begabet Uw geest schonk mij de vreugde
Mit mancher Himmelslust. uit de heerlijke hemelwoning.
16. Evangelist 16. Evangelist
Petrus aber antwortete und sprach zu ihm: Petrus gaf Hem ten antwoord:
12Petrus Petrus
Wenn sie auch alle sich an dir ärgerten, so will Al zouden allen aanstoot aan u nemen,
ich doch mich nimmermehr ärgern. ik nooit!
Evangelist Evangelist
Jesus sprach zu ihm: Jezus sprak tot hem:
Jesus Jezus
Wahrlich, ich sage dir: In dieser Nacht, ehe der Voorwaar. Ik zeg u:In deze nacht, nog voor de
Hahn krähet, wirst du mich dreimal verleugnen. haan kraait, zult gij Mij driemaal verloochenen.
Evangelist Evangelist
Petrus sprach zu ihm: Petrus antwoordde:
Petrus Petrus
Und wenn ich mit dir sterben müßte, so will ich Zelfs al moest ik met U sterven,
dich nicht verleugnen. nooit zou ik U verloochenen.
Evangelist Evangelist
Desgleichen sagten auch alle Jünger. En zo spraken ook de andere leerlingen.
17. Choral (Chor I und II) 17. Koraal (Koor I en II)
Ich will hier bei dir stehen, Ik wil hier bij U blijven,
Verachte mich doch nicht! verwerp mijn bijzijn niet.
Von dir will ich nicht gehen, Ik wil U niet verlaten,
Wenn dir dein Herze bricht. U, die mij nooit verliet.
Wenn dein Herz wird erblassen, Wanneer Uw hart zal breken
Im letzten Todesstoß, in het uur van de dood,
Alsdenn will ich dich fassen zal ik Uw hoofd bergen
In meinen Arm und Schoß. in mijn armen en mijn schoot.
18. Evangelist 18. Evangelist
Da kam Jesus mit ihnen zu einem Hofe, der hieß Toen kwam Jezus met hen aan op een plaats,
Gethsemane, und sprach zu seinen Jüngern: Gethsemane geheten,en sprak tot zijn
leerlingen:
Jesus Jezus
Setzet euch hier, bis daß ich dort hingehe und Ga hier zitten, terwijl Ik verderop ga bidden.
bete.
Evangelist Evangelist
Und nahm zu sich Petrum und die zweien Söhne En Hij nam Petrus en de twee zonen van
Zebedäi, und fing an zu trauern und zu zagen. Zebedeüs mee en begon bedroefd en angstig te
Da sprach Jesus zu ihnen: worden. Hij zei tot hen:
13Jesus Jezus
Meine Seele ist betrübt bis an den Tod; bleibet Mijn ziel is bedroefd tot stervens toe. Blijft hier
hier und wachet mit mir. en waakt met Mij.
In het volgende duet tussen tenor en koor spreekt de angst die Jezus voelt bij zijn naderende
terechtstelling. Het koor speelt weer de rol van de gemeenschap.
19. Rezitativ (Tenor und Chor) 19. Recitatief (Tenor en koor)
Tenor Tenor
O Schmerz! hier zittert das gequälte Herz! O droefheid, hoe beeft het bange hart, hoe
Wie sinkt es hin, wie bleicht sein Angesicht! krimpt het samen, hoe bleek wordt Zijn gezicht!
Choral (Chor II) Koraal (Koor II)
Was ist die Ursach’ aller solcher Plagen? Wat is de oorzaak van al deze kwellingen?
Tenor Tenor
Der Richter führt ihn vor Gericht. De rechter voert Hem voor het gericht.
Da ist kein Trost, kein Helfer nicht. Er is geen troost, geen redding in zicht.
Choral (Chor II) Koraal (Koor II)
Ach, meine Sünden haben dich geschlagen! Ach, mijn zonden hebben U geslagen!
Tenor Tenor
Er leidet alle Höllenqualen, Er soll vor fremden Hij moet helse pijnen lijden om anderen van hun
Raub bezahlen. schuld te bevrijden.
Choral (Chor II) Koraal (Koor II)
Ich, ach Herr Jesu, habe dies verschuldet, Ach Heer, om mijn schulden moet Gij dit dulden.
was du erduldet.
Tenor Tenor
Ach könnte meine Liebe dir, Mein Heil, dein Ach, als toch mijn liefde, Heer, Uw angsten en
Zittern und dein Zagen Vermindern oder helfen plagen verminderen kon of helpen dragen, wat
tragen, Wie gerne blieb’ ich hier. zou ik dan graag bij U blijven.
In het volgende duet tussen tenor en koor 2 wordt aangegeven dat het waken met Jezus de
zonden kan doen inslapen.
20. Arie (Tenor, Oboe und Chor) 20. Aria (Tenor, hobo, koor)
Tenor Tenor
Ich will bei meinem Jesu wachen. Ik wil bij mijn Jezus waken.
14Chor II Koor II
So schlafen unsere Sünden ein. Dan slapen onze zonden in.
Tenor Tenor
Meinen Tod Omwille van mijn dood
Büßet seine Seelen Not; is Zijn lijden nu zo groot.
Sein Trauren machet mich voll Freuden. Zijn droefheid brengt voor mij vreugde.
Chor II Koor II
Drum muß uns sein verdienstlich Leiden Daarom moet Zijn dienstbaar lijden
recht bitter, und doch süße sein. bitterzoet voor ons allen zijn.
21. Evangelist 21. Evangelist
Und ging hin ein wenig, fiel nieder auf sein En Hij ging een weinig verder, wierp Zich
Angesicht und betete, und sprach: voorover op de grond en bad:
Jesus Jezus
Mein Vater, ist’s möglich, so gehe dieser Kelch Mijn Vader, als het mogelijk is, laat dan deze
von mir; doch nicht wie ich will, sondern wie du beker aan Mij voorbijgaan. Echter, niet Mijn wil,
willst. maar Uw wil geschiede.
Jezus aanvaardt zijn lot: hij is bereid de beker des doods te drinken; de beker waarin de zonden
van deze wereld gegoten zijn (die vreselijk stinken!), om te voldoen aan de wensen van zijn Vader.
22. Rezitativ (Baß) 22. Recitatief (Bas)
Der Heiland fällt vor seinem Vater nieder; De Heer valt voor Zijn Vader neer,
Dadurch erhebt er mich und alle von unserm waardoor Hij mij en allen die waren gevallen
Falle hinauf zu Gottes Gnade wieder. laat opstaan in genade weer.
Er ist bereit, Hij is bereid
den Kelch, des Todes Bitterkeit zu trinken, de bittere kelk van de dood te drinken
In welchen Sünden dieser Welt waarin de zonden van de mensen
gegossen sind und häßlich stinken, gegoten zijn; Hij zal hem drinken
Weil es dem lieben Gott gefällt. om te voldoen aan Zijn Vaders wensen.
23. Arie (Baß und Violinen) 23. Aria (Bas en violen)
Gerne will ich mich bequemen, Graag wil ik mij bereid verklaren
Kreuz und Becher anzunehmen, om het kruis en de beker te aanvaarden.
Trink’ ich doch dem Heiland nach. Dan doe ik hetzelfde als mijn Heer.
Denn sein Mund, Want Zijn mond
Der mit Milch und Honig fließet, die overstroomt van melk en honingvloed
Hat den Grund heeft de wrange
Und des Leidens herbe Schmach, smaak van het lijden
Durch den ersten Trunk versüßet. door de eerste teug reeds verzoet.
1524. Evangelist 24. Evangelist
Und er kam zu seinen Jüngern und fand sie Nu ging Hij terug naar Zijn leerlingen en vond
schlafend, und sprach zu ihnen: hen in slaap. Hij zei tot hen:
Jesus Jezus
Könnet ihr denn nicht eine Stunde mit mir Kunt gij dan niet één uur met Mij waken? Waakt
wachen? Wachet und betet, dass ihr nicht in en bidt, opdat gij niet in verleiding komt; de
Anfechtung fallet. Der Geist ist willig, aber das geest is wel gewillig, maar het vlees is zwak.
Fleisch ist schwach.
Evangelist Evangelist
Zum andernmal ging er hin, betete und sprach: Opnieuw ging Hij heen en bad:
Jesus Jezus
Mein Vater, ist’s nicht möglich, daß dieser Kelch ‘Vader, als het niet mogelijk is dat deze beker
von mir gehe, ich trinke ihn denn; so geschehe aan mij voorbijgaat zonder dat ik eruit drink,
dein Wille. laat het dan gebeuren zoals u het wilt.’
25. Choral (Chor I und II) 25. Koraal (Koor I en II)
Was mein Gott will, das g’scheh’ all’zeit, Wat God wil, gebeurt altijd.
Sein Will, der ist der beste; Niets gaat Zijn wil te boven.
Zu helfen den’ er ist bereit, Hij is altijd tot hulp bereid
Die an ihn gläuben feste; voor degenen die in Hem geloven.
Er hilft aus Not, der fromme Gott, Hij helpt in nood, de goede God,
Und züchtiget mit Maßen. en straffen doet Hij met mate.
Wer Gott vertraut, fest auf ihn baut, Wie God vertrouwt en vast op Hem bouwt,
Den will er nicht verlassen. die zal Hij niet verlaten.
26. Evangelist 26. Evangelist
Und er kam und fand sie aber schlafend, und En toen Hij terugkwam vond Hij hen weer
ihre Augen waren voll Schlaf’s. Und er ließ in slaap, want hun oogleden waren zwaar
sie und ging abermal hin, und betete zum geworden. Nogmaals verliet Hij hen en ging
drittenmal, und redete dieselbigen Worte. heen, en bad voor de derde maal met dezelfde
Da kam er zu seinen Jüngern und sprach zu woorden. Toen keerde Hij bij Zijn leerlingen
ihnen: terug en sprak tot hen:
Jesus Jezus
Ach! wollt ihr nun schlafen und ruhen? Siehe, Liggen jullie nog steeds te slapen en te rusten?
die Stunde ist hie daß des Menschen Sohn in Zie, het uur is nabij waarop de Mensenzoon
der Sünder Hände überantwortet wird. Stehet wordt overgeleverd in de handen van de
auf, lasset uns gehen: siehe, er ist da, der mich zondaars. Sta op, laten we gaan, want hij die mij
verrät. verraden zal is vlakbij.
16Evangelist Evangelist
Und als er noch redete, siehe, da kam Judas, En terwijl Hij nog sprak, zie: daar kwam Judas,
der Zwölfen einer, und mit ihm eine große Schar een van de twaalf, vergezeld van een grote
mit Schwertern und mit Stangen, von den bende met zwaarden en stokken, gestuurd door
Hohenpriestern und Ältesten des Volks. de Opperpriester en oudsten van het volk. De
Und der Verräter hatte ihnen ein Zeichen verrader had hun een teken gegeven en gezegd:
gegeben und gesagt: Welchen ich küssen Die ik zal kussen, Hij is het, grijpt Hem. En
werde, der ist’s, den greifet. Und alsbald trat er onmiddellijk liep hij op Jezus toe met de
zu Jesum und sprach: woorden:
Judas Judas
Gegrüsset seist du, Rabbi! Wees gegroet, Rabbi!
Evangelist Evangelist
Und küssete ihn. Jesus aber sprach zu ihm: En hij kuste Hem. Maar Jezus zei tot hem:
Jesus Jezus
Mein Freund, warum bist du kommen? Vriend, waartoe zijt gij gekomen?
Evangelist Evangelist
Da traten sie hinzu, und legten die Hände an Nu kwamen ze toelopen en maakten zich
Jesum, und griffen ihn. van Jezus meester.
In de volgende aria treden sopraan en alt in een duet op. Ze klagen dat Jezus nu gevangen
genomen is. Zelfs de maan kan het treurige schouwspel niet verdragen. Het koor vertolkt de
aangegrepen menigte die niet goedkeurt wat hier gebeurt: “Lasst ihm, haltet, bindet nicht!”.
Tot drie keer toe klinkt deze oproep, met toenemende vertwijfeling.
27a. Duett (Sopran und Alt, Chor I und II) 27a. Duet (Sopraan en alt, Koor I en II)
Sopran und Alt Sopraan en alt
So ist mein Jesus nun gefangen. Zo is mijn Jezus dan gevangen.
Chor II Koor II
Laßt ihn, haltet, bindet nicht! Laat Hem, hou op, bind Hem niet vast!
Sopran und Alt Sopraan en Alt
Mond und Licht Het maanlicht
ist vor Schmerzen is van droefheid
untergangen, ondergegaan,
Weil mein Jesus ist gefangen. omdat Jezus is gevangen.
Sie führen ihn, er ist gebunden! Ze voeren Hem weg, Hij is gebonden!
17Na de gevangenneming van Jezus protesteert de natuur met onweer. In deze zeer effectvol
gecomponeerde fuga verbeelden de her en der uit het koor opstijgende “Blitze!” de bliksems,
terwijl het langgerekt “Do-oo-o-nner!” uit de bassen de rollende donder voorstelt. De dubbele
kooropstelling versterkt het effect, omdat zowel de bliksem als de donder uit meerdere richtingen
komen.
27b. Chor I und II 27b. Koor I en II
Sind Blitze, sind Donner in Wolken Zijn bliksem en donder in de wolken
verschwunden? verdwenen?
Eröffne den feurigen Abgrund, o Hölle! Open uw vurige afgrond, o hel!
Zertrümmre, verderbe, verschlinge, zerschelle Verbrijzel, verwoest, verslind en breek
Mit plötzlicher Wut met één woedend gebaar
Den falschen Verräter, das mörd’rische Blut! de valse verrader, de moordenaar!
28. Evangelist 28. Evangelist
Und siehe, einer aus denen, die mit Jesus En zie: een van hen die bij Jezus waren,
waren, reckete die Hand aus, und schlug des strekte zijn hand uit, trok zijn zwaard en trof
Hohenpriesters Knecht, und hieb ihm ein Ohr daarmee de slaaf van de hogepriester en sloeg
ab. Da sprach Jesus zu ihm: hem een oor af. Maar Jezus sprak tot hem:
Jesus Jezus
Stecke dein Schwert an seinen Ort, denn wer Steek uw zwaard weer bij u, want allen die
das Schwert nimmt, der soll durch’s Schwert naar het zwaard grijpen zullen door het zwaard
umkommen. Oder meinest du, daß ich nicht omkomen. Of dacht gij dat Mijn Vader Mij niet
könnte meinen Vater bitten, daß er mir onmiddellijk meer dan twaalf legioenen engelen
zuschicke mehr denn zwölf Legion Engel? Wie zou sturen als Ik Hem daarom vroeg? Maar hoe
würde aber die Schrift erfüllet? Es muß also zouden anders de Schriften in vervulling kunnen
gehen. gaan, die zeggen dat het zo moet gebeuren?
Evangelist Evangelist
Zu der Stund’ sprach Jesus zu den Scharen: Nu sprak Jezus tot de bende:
Jesus Jezus
Ihr seid ausgegangen als zu einem Mörder, mit Als tegen een rover zijt gij uitgetrokken
Schwerten und mit Stangen, mich zu fahen; met zwaarden en stokken om Mij gevangen
bin ich doch täglich bei euch gesessen und te nemen. Dagelijks zat Ik in de tempel te
habe gelehret im Tempel und ihr habt mich nicht onderwijzen, en gij hebt Mij niet gegrepen.
gegriffen. Aber das ist alles geschehen, daß Maar dit alles is gebeurd opdat de Schriften der
erfüllet würden die Schriften der Propheten. profeten in vervulling zouden gaan.
Evangelist Evangelist
Da verließen ihn alle Jünger und flohen. Toen lieten alle leerlingen Hem in de steek en
vluchtten.
18In het slotkoor; net als in de koralen, zijn de beide koren 1 en 2 gelijk behandeld. Wel is
er een aparte rol voor de sopranen, samen met het kinderkoor. Zij zingen de tekst op een
kooraalmelodie, die als van een engelenkoor boven de andere stemmen hangt.
29. Choral (Chor I und II) 29. Koraal (Koor I en II)
O Mensch, bewein’ dein’ Sünde groß, O mens, beween uw grote zonden,
Darum Christus sein’s Vaters Schoß waarom Christus naar de aarde werd gezonden
Äussert’ und kam auf Erden. en de schoot van Zijn Vader verliet.
Von einer Jungfrau rein und zart Uit een maagd werd Hij geboren
Für uns er hie geboren ward, om voor ons, die waren verloren,
Er wollt’ der Mittler werden. tot bemiddelaar te zijn.
Den Toten er das Leben gab, Doden riep Hij weer tot leven,
Und legt’ darbei all’ Krankheit ab, zieken heeft Hij doen genezen
Bis sich die Zeit herdrange tot ten slotte kwam de tijd
Daß er für uns geopfert würd’, waarop Hij Zijn leven gaf voor allen,
Trüg’ unsrer Sünden schwere Bürd’ de zonden op Zich nam van allen
Wohl an dem Kreuze lange. en tot het kruishout was bereid.
PAUZE
ZWEITER TEIL TWEEDE DEEL
30. Arie (Alt, Chor II) 30. Aria (Alt, Koor II)
Alt Alt
Ach, nun ist mein Jesus hin! Ach, nu is mijn Jezus heen!
Chor II Koor II
Wo ist denn dein Freund hingegangen, Waar is uw Vriend dan heengegaan,
O du Schönste unter den Weibern? o gij schoonste onder de vrouwen?
Alt Alt
Ist es möglich? Kann ich schauen? Is het mogelijk dit te aanschouwen?
Chor II Koor II
Wo hat sich dein Freund hingewandt? Waar is uw Vriend dan heengegaan?
Alt Alt
Ach mein Lamm in Tigerklauen! Ach, mijn Lam in tijgerklauwen,
Ach! wo ist mein Jesus hin? ach, waar is mijn Jezus heen?
Chor II Koor II
So wollen wir mit dir ihn suchen. Dan willen wij Hem met u zoeken.
19Alt Alt
Ach! was soll ich der Seele sagen, Ach, hoe kan mijn ziel verdragen
Wenn sie mich wird ängstlich fragen: dat zij angstig mij moet vragen:
Ach! wo ist mein Jesus hin? ach, waar is mijn Jezus heen?
31. Evangelist 31. Evangelist
Die aber Jesum gegriffen hatten, führeten Zij die Jezus gegrepen hadden, voerden Hem
ihn zu dem Hohenpriester Kaiphas, dahin die weg naar Kajafas, de hogepriester, bij wie de
Schriftgelehrten und Ältesten sich versammlet oudsten en schriftgeleerden bijeengekomen
hatten. Petrus aber folgete ihm nach von ferne, waren. Petrus volgde Hem van verre, tot in de
bis in den Palast des Hohenpriesters, und ging voorhof van de hogepriester, en binnengekomen
hinein, und satzte sich bei die Knechten, auf daß ging hij tussen de dienaars zitten om te zien
er sähe wo es hinaus wollte. Die Hohenpriester hoe het af zou lopen. De Opperpriester en heel
aber und Ältesten und der ganze Rat suchten de Hoge Raad zochten naar een valse aanklacht
falsches Zeugnis wider Jesum, auf daß sie ihn tegen Jezus om Hem ter dood te brengen. Maar
töteten, und funden keines. zij vonden er geen.
32. Choral (Chor I und II) 32. Koraal (Koor I en II)
Mir hat die Welt trüglich gericht’ De wereld heeft Mij ten onrechte
Mit Lügen und mit falschem G’dicht, door leugens en bedrog beschuldigd,
Viel Netz’ und heimlich’ Strikke. uit afgunst en misdadigheid.
Herr, nimm mein wahr Heer, zie naar
In dieser G’fahr, Mij om in dit gevaar.
B’hüt mich für falschen Tücken. Behoed Mij voor valse aanklachten.
33. Evangelist 33. Evangelist
Und wiewohl viel falsche Zeugen herzutraten, Hoewel vele valse getuigen naar voren kwamen
funden sie doch keins. Zuletzt traten herzu vonden zij niets. Maar ten slotte traden er
zweien falsche Zeugen und sprachen: twee naar voren die verklaarden:
Zeugen Getuigen
Er hat gesagt: Ich kann den Tempel Gottes Hij heeft gezegd: Ik kan de tempel van God
abbrechen und in dreien Tagen denselben afbreken en binnen drie dagen weer opbouwen.
bauen.
Evangelist Evangelist
Und der Hohepriester stund auf und sprach zu De hogepriester stond op en zei tot Hem:
ihm:
Hohepriester Hogepriester
Antwortest du nichts zu dem, das diese wider Geeft Gij geen antwoord op wat zij tegen U
dich zeugen? inbrengen?
Evangelist Evangelist
Aber Jesus schwieg stille. Maar Jezus bleef zwijgen.
2034. Rezitativ (Tenor, Oboi, Viola da gamba) 34. Recitatief (Tenor, hobo’s, viola da gamba)
Mein Jesus schweigt zu falschen Lügen stille, Jezus zwijgt op valse aanklachten stil,
Um uns damit zu zeigen, om ons daarmee te bewijzen
Daß sein erbarmensvoller Wille dat Zijn liefdevolle wil
Vor uns zum Leiden sei geneigt, voor ons tot lijden is bereid,
Und daß wir in dergleichen Pein en dat wij, in dergelijke pijn,
Ihm sollen ähnlich sein, navolgers dienen te zijn
Und in Verfolgung stille schweigen. door bij vervolging ook stil te zwijgen.
35. Arie (Tenor, Oboi, Viola da gamba) 35. Aria (Tenor, hobo’s, viola da gamba)
Geduld, Geduld! Geduld, geduld!
Wenn mich falsche Zungen stechen, Als onrecht van valse tongen Mij tart
Leid’ ich wider meine Schuld moet Ik lijden zonder schuld.
Schimpf und Spott, Laster en spot,
Ei, so mag der liebe Gott o, dat de goede God
Meines Herzens Unschuld rächen. de onschuld zal wreken van Mijn hart!
36a. Evangelist 36a. Evangelist
Und der Hohepriester antwortete und sprach zu De hogepriester zei tot Hem:
ihm:
Hohepriester Hogepriester
Ich beschwöre dich bei dem lebendigen Gott, Ik bezweer U bij de levende God, dat Gij ons
daß du uns sagest, ob du seiest Christus, der zegt of Gij de Christus zijt, de Zoon van God?
Sohn Gottes?
Evangelist Evangelist
Jesus sprach zu ihm: Jezus zei tot hem:
Jesus Jezus
Du sagest’s. Doch sage ich euch: Von nun an Gij zegt het. Maar Ik zeg u: van nu af aan
wird’s geschehen, daß ihr sehen werdet des zult gij de Mensenzoon zien zitten
Menschen Sohn sitzen zur Rechten der Kraft, aan de rechterhand van de Machtige
und kommen in den Wolken des Himmels. en Hem zien komen op de wolken des hemels.
Evangelist Evangelist
Da zerriss der Hohepriester seine Kleider und Toen scheurde de hogepriester zijn kleren en
sprach: zei:
Hohepriester Hogepriester
Er hat Gott gelästert, was dürfen wir Hij heeft God gelasterd! Waarvoor hebben
weiter Zeugnis? Siehe, stat habt ihr seine wij nog getuigen nodig? Zie, nu hebt gij de
Gotteslästerung gehöret. Was dünket euch? godslastering gehoord. Wat denkt u ervan?
21Evangelist Evangelist
Sie antworteten und sprachen: Zij antwoordden:
36b. Chor I und II 36b. Koor I en II
Er ist des Todes schuldig! Hij is schuldig en verdient de doodstraf!
Het volk is opgehitst door de hogepriester en veroordeelt Jezus.
36c. Evangelist 36c. Evangelist
Da speieten sie aus in sein Angesicht Toen spuwden zij Hem in het gezicht en sloegen
und schlugen ihn mit Fäusten. Etliche aber Hem met hun vuisten. Weer anderen sloegen
schlugen ihn ins Angesicht, und sprachen: Hem in het gezichten zeiden:
36d. Schriftgelehrten (Chor I und II) 36d. Schriftgeleerden (Koor I en II)
Weissage uns, Christe, wer ist’s der dich schlug? Profeteer ons, Christus: wie heeft U geslagen?
Het volk is door het dolle heen en belaagt Jezus. Ze bespuwen en stompen hem. Enkelen slaan
hem in zijn gezicht en dagen hem uit.
37. Choral (Chor I und II) 37. Koraal (Koor I en II)
Wer hat dich so geschlagen, Wie heeft U zo geslagen,
Mein Heil, und dich mit Plagen mijn Redder, en met plagen
So übel zugericht? U zoveel aangedaan?
Du bist ja nicht ein Sünder, Gij zijt geen zondaar zoals wij
Wie wir und unsre Kinder, slechts liefde en geluk bracht Gij.
Von Missetaten weisst du nicht. Geen enkel kwaad hebt Gij gedaan.
38a. Evangelist 38a. Evangelist
Petrus aber saß draußen im Palast, und es trat Terwijl Petrus buiten in de voorhof zat, kwam er
zu ihm eine Magd und sprach: een dienstmeisje naar hem toe en zei tot hem:
Magd I Dienstmeisje I
Und du warest auch mit dem Jesu aus Galiläa. Jij was ook bij Jezus, de Galileeër.
Evangelist Evangelist
Er leugnete aber vor ihnen allen, und sprach: Maar hij ontkende het ten aanhore van allen en
zei:
Petrus Petrus
Ich weiss nicht was du sagest. Ik weet niet waarover je het hebt.
Evangelist Evangelist
Als er aber zur Tür hinausging, sahe ihn eine Toen hij naar het portaal ging merkte een ander
andere, und sprach zu denen die da waren: hem op en zei tot de aanwezigen:
22Magd II Dienstmeisje II
Dieser war auch mit dem Jesu von Nazareth. Deze man was ook bij Jezus van Nazareth.
Evangelist Evangelist
Und er leugnete abermal und schwur dazu: En opnieuw ontkende hij het met een eed:
Petrus Petrus
Ich kenne des Menschen nicht. Ik ken die man niet.
Evangelist Evangelist
Und über eine kleine Weile traten hinzu, die da Maar even later kwamen de omstanders naar
stunden, und sprachen zu Petro: Petrus toe en zeiden:
Petrus wordt keer op keer herkend door de dienaren. Steeds ontkent hij Jezus te kennen. Het koor
representeert de inmiddels aangegroeide menigte, die hem zegt:
38b. Kriegsknechte (Chor II) 38b. Krijgsknechten (Koor II)
Wahrlich, du bist auch einer von denen, Denn Zeker, ook jij hoort bij Hem, want je uitspraak
deine Sprache verrät dich. verraadt je.
38c. Evangelist 38c. Evangelist
Da hub er an sich zu verfluchen und zu Toen begon hij te vloeken en te zweren:
schwören:
Petrus Petrus
Ich kenne des Menschen nicht. Ik ken die man niet.
Evangelist Evangelist
Und alsbald krähete der Hahn. Da dachte Petrus En onmiddellijk kraaide er een haan. Toen
an die Worte Jesu, da er zu ihm sagte: „Ehe herinnerde Petrus zich de woorden die Jezus
der Hahn krähen wird, wirst du mich dreimal had gesproken: “Nog voor de haan kraait, zult
verleugnen”, und ging heraus und weinete gij Mij driemaal verloochenen”, en hij ging naar
bitterlich. buiten en weende bitter.
Deze aria, een van de mooiste stukken van de Matthäus Passion, sluit direct aan op het verdriet
van Petrus, nadat hij moest ervaren, Jezus driemaal achter elkaar verloochend te hebben.
39. Arie (Alt und Violine) 39. Aria (Alt, viool)
Erbarme dich, Mein Gott, Heb medelijden, Heer,
Um meiner Zähren willen! omwille van mijn tranen.
Schaue hier, Zie hoe hart en ogen
Herz und Auge weint vor dir om U wenen
Bitterlich. zo bitter.
2340. Choral (Chor I und II) 40. Koraal (Koor I en II)
Bin ich gleich von dir gewichen, Mocht ook ik van U afgedwaald zijn
Stell’ ich mich doch wieder ein. dan keer ik mij weer tot U.
Hat uns doch dein Sohn verglichen, Uw zoon heeft alles goedgemaakt nu
Durch sein’ Angst und Todespein. door Zijn angst en stervenspijn.
Ich verleugne nicht die Schuld. Ik ontken niet mijn schuld,
Aber deine Gnad’ und Huld maar Uw genade en geduld
Ist viel größer als die Sünde, zijn veel groter dan de zonden
Die ich stets in mir befinde. waarmee ik mij weet verbonden.
41a. Evangelist 41a. Evangelist
Des Morgens aber hielten alle Hohenpriester Toen het morgen geworden was, namen alle
und die Ältesten des Volks einen Rat über Opperpriester en oudsten van het volk het
Jesum, daß sie ihn töteten. Und bunden ihn, besluit om Jezus te doden. Zij boeiden Hem,
führeten ihn hin, und überantworteten ihn voerden Hem weg en leverden Hem uit
dem Landpfleger Pontio Pilato. Da das aan Pilatus, de landvoogd. Toen Judas, die Hem
sahe Judas, der ihn verraten hatte, daß er verraden had, zag dat Hij veroordeeld was,
verdammt war zum Tode, gereuete es ihn, und kreeg hij spijt, bracht de dertig zilverlingen naar
brachte her wieder die dreißig Silberlinge den de Opperpriester en oudsten terug en zei:
Hohenpriestern und Ältesten, und sprach:
Judas Judas
Ich habe übel getan, daß ich unschuldig Blut Ik heb gezondigd door onschuldig bloed te
verraten habe. verraden.
Evangelist Evangelist
Sie sprachen: Zij zeiden:
Wanneer Judas spijt krijgt van zijn verraad, brengt hij zijn dertig zilverlingen terug naar de
hogepriester en oudsten. Die zijn niet onder de indruk van zijn spijt en zingen:
41b. Hohepriester (Chor I und II) 41b. Opperpriesters (Koor I en II)
Was gehet uns das an? Da siehe du zu! Wat gaat ons dat aan? Dat moet u verantwoorden.
41c. Evangelist 41c. Evangelist
Und er warf die Silberlinge in den Tempel, hub Maar hij wierp de zilverlingen in de tempel,
sich davon, ging hin, und erhängete sich selbst. vluchtte weg en hing zich op. De Opperpriesters
Aber die Hohenpriester nahmen die Silberlinge raapten de zilverlingen op en zeiden:
und sprachen:
Priester Opperpriesters
Es taugt nicht, daß wir sie in den Gotteskasten Wij mogen die niet in de offerkist doen, want het
legen, denn es ist Blutgeld. is bloedgeld.
42. Arie (Baß, Violine) 42. Aria (Bas, viool)
Gebt mir meinen Jesum wieder! Geef mij toch mijn Jezus weer!
Seht, das Geld, den Mörderlohn, Zie, het geld, het moordenaarsloon
Wirft euch der verlor’ne Sohn werpt nu de verloren zoon
Zu den Füßen nieder. voor uw voeten neer.
2443. Evangelist 43. Evangelist
Sie hielten aber einen Rat und kauften einen En zij besloten daarvoor het land van de
Töpfersacker darum, zum Begräbnis der Pilger. pottenbakker te kopen als begraafplaats voor
Daher ist derselbige Acker genennet der vreemdelingen. Daarom wordt die akker tot op
Blutacker bis auf den heutigen Tag. Da ist de dag van vandaag bloedakker genoemd.
erfüllet das gesagt ist durch den Propheten Zo werd vervuld wat de profeet Jeremia gezegd
Jeremias, da er spricht: Sie haben genommen had: en zij namen de dertig zilverlingen, de
dreißig Silberlinge, damit bezahlet ward der prijs waarop de kinderen van Israël Hem
Verkaufte, welchen sie kauften von den Kindern hadden geschat, en gaven die voor de akker
Israël; und haben sie gegeben um einen van de pottenbakker, zoals de Heer mij had
Töpfersacker, als mir der Herr befohlen hat. opgedragen. Toen Jezus voor de landvoogd
Jesus aber stand vor dem Landpfleger; und der stond ondervroeg deze Hem en zei:
Landpfleger fragte ihn, und sprach:
Pilatus Pilatus
Bist du der Juden König? Zijt Gij de koning van de Joden?
Evangelist Evangelist
Jesus aber sprach zu ihm: Jezus antwoordde hem:
Jesus Jezus
Du sagests. Gij zegt het.
Evangelist Evangelist
Und da er verklagt ward von den Hohenpriestern Maar op de beschuldigingen van de
und Ältesten antwortete er nichts. Da sprach opperpriesters en oudsten antwoordde Hij niets.
Pilatus zu ihm: Toen zei Pilatus tot Hem:
Pilatus Pilatus
Hörest du nicht, wie hart sie dich verklagen? Hoort Gij dan niet, wat zij tegen U getuigen?
Evangelist Evangelist
Und er antwortete ihm nicht auf ein Wort, also, Maar Hij antwoordde Hem op geen enkele
daß sich auch der Landpfleger sehr erwunderte. vraag, zodat de landvoogd zeer verwonderd
was.
44. Choral (Chor I und II) 44. Koraal (Koor I en II)
Befiehl du deine Wege, Leg gerust uw leven
Und was dein Herze kränkt, en al wat uw hart bezwaart
Der allertreusten Pflege in de handen van Degene
Dess, der den Himmel lenkt; Die hemel en aarde bewaart,
Der Wolken, Luft und Winden Die wolken, lucht en winden
Gibt Wege, Lauf und Bahn, leidt in de goede baan,
Der wird auch Wege finden, en Die zeker de weg zal vinden
Da dein Fuß gehen kann. die uw voeten moeten gaan.
2545a. Evangelist 45a. Evangelist
Auf das Fest aber hatte der Landpfleger Nu was het de gewoonte van de landvoogd
Gewohnheit dem Volke einen Gefangenen om op feestdagen een gevangene vrij te laten
loszugeben, welchen sie wollten. Er hatte naar de keus van het volk. Zij hadden nu een
aber zu der Zeit einen Gefangenen, einen beruchte gevangene, Barabbas genaamd, en
sonderlichen vor andern, der hieß Barrabas. omdat ze nu toch bijeen waren zei Pilatus tot
Und da sie versammlet waren, sprach Pilatus zu hen:
ihnen:
Pilatus Pilatus
Welchen wollet ihr, dass ich euch losgebe? Wie wilt gij dat ik vrijlaat: Barabbas of Jezus,
Barrabam oder Jesum, von dem gesagt wird, er die Christus genoemd wordt?
sei Christus?
Evangelist Evangelist
Denn er wußte wohl, daß sie ihn aus Neid Want hij wist dat zij Hem uit afgunst hadden
überantwortet hatten. Und da er auf dem overgeleverd. Terwijl hij nu op de rechtersstoel
Richtstuhl saß, schickete sein Weib zu ihm und zat, zond zijn vrouw hem de boodschap:
ließ ihm sagen:
Pilati Weib Pilatus’ vrouw
Habe du nichts zu schaffen mit diesem Vergrijp u niet aan deze rechtvaardige, want
Gerechten, ich habe heute viel erlitten im Traum ik heb vannacht in een droom veel om Hem
von seinetwegen. geleden.
Evangelist Evangelist
Aber die Hohenpriester und die Ältesten Maar de Opperpriester en oudsten hitsten het
überredeten das Volk, dass sie um Barrabam volk op dat zij om Barabbas moesten vragen
bitten sollten, und Jesum umbrächten. Da en Jezus ter dood moesten laten brengen. Nu
antwortete nun der Landpfleger und sprach zu nam de landvoogd het woord en sprak:
ihnen:
Pilatus Pilatus
Welchen wollt ihr unter diesen zweien, den ich Wie van de twee wilt gij dat ik loslaat?
euch soll losgeben?
Evangelist Evangelist
Sie sprachen: Zij zeiden:
Das Volk (Chor I und II) Het volk (Koor I en II)
Barrabam! Barabbas!
Evangelist Evangelist
Pilatus sprach zu ihnen: Pilatus zei tot hen:
26Pilatus Pilatus
Was soll ich denn machen mit Jesu, von dem Wat moet ik dan doen met Jezus, die Christus
gesagt wird, er sei Christus? wordt genoemd?
Evangelist Evangelist
Sie sprachen alle: Allen riepen:
45b. Das Volk (Chor I und II) 45b. Het volk (Koor I en II)
Laß ihn kreuzigen! Kruisig Hem!
46. Choral (Chor I und II) 46. Koraal (Koor I en II)
Wie wunderbarlich ist doch diese Strafe! Hoe wonderlijk is toch deze straf:
Der gute Hirte leidet für die Schafe. de goede Herder lijdt voor Zijn schapen,
Die Schuld bezahlt der Herre, der Gerechte, de rechtvaardige Heer betaalt de schuld
Für seine Knechte! van Zijn dienaars.
47. Evangelist 47. Evangelist
Der Landpfleger sagte: De landvoogd zei:
Pilatus Pilatus
Was hat er denn Übels getan? Wat voor kwaad heeft Hij dan gedaan?
48. Rezitativ (Sopran, Flöte, Oboi da caccia) 48. Recitatief (Sopraan, fluit, hobo’s da caccia)
Er hat uns allen wohlgetan, Hij heeft ons allen welgedaan:
Den Blinden gab er das Gesicht, aan blinden gaf Hij het gezicht,
Die Lahmen macht’ er gehend. lammen deed Hij lopen,
Er sagt’ uns seines Vaters Wort, Zijn Vaders woord heeft Hij ons gegeven,
Er trieb die Teufel fort; duivels heeft Hij uitgedreven,
Betrübte hat er aufgericht’t; bedroefden heeft Hij opgericht,
Er nam die Sünder auf und an: Hij nam de zondenlast op zich.
Sonst hat mein Jesus nichts getan. Verder heeft Hij niets gedaan!
De volgende aria is misschien wel de meest innige van alle aria’s uit de Matthäus Passion. Met
lange golfbewegingen, slechts begeleid door fluit en met ondersteuning van hobo’s da caccia,
zweeft de muziek door de ruimte.
49. Arie (Sopran, Flöte, Oboi da caccia) 49. Aria (Sopraan, fluit, hobo’s da caccia)
Aus Liebe will mein Heiland sterben, Uit liefde wil mijn Verlosser sterven.
Von einer Sünde weiß er nichts. Zelf onschuldig, is Hij gekomen
Daß das ewige Verderben opdat de eeuwige duisternis
Und die Strafe des Gerichts en de straf bij het laatste oordeel
Nicht auf meiner Seele bliebe. van mijn ziel worden weggenomen.
Na het intermezzo van recitatief en aria is de rust nog niet weergekeerd want het volk eist
nogmaals de kruisiging van jezus.
50a. Evangelist 50a. Evangelist
Sie schrieen aber noch mehr und sprachen: Zij schreeuwden echter des te harder:
27Vous pouvez aussi lire
