SCHUBERTIADE 18 APR. '18 - LES BRIGITTINES - BOZAR
←
→
Transcription du contenu de la page
Si votre navigateur ne rend pas la page correctement, lisez s'il vous plaît le contenu de la page ci-dessous
CENTRE FOR FINE ARTS
BRUSSELS
SCHUBERTIADE
MUSIC
18 APR. ’18
LES BRIGITTINES
PALEIS VOOR SCHONE KUNSTEN
BRUSSEL
PALAIS DES BEAUX-ARTS
BRUXELLES„Wer die Musik liebt, kann nie ganz unglücklich werden.“
“Wie van muziek houdt, kan nooit volledig ongelukkig worden.”
« Celui qui aime la musique ne peut jamais être totalement malheureux. »
Franz Schubert
Programma ∙ Programme, p. 2
Toelichting, p. 4
Clé d’écoute, p. 8
Biografieën · Biographies, p. 13
Gezongen teksten · Textes chantés, p. 20
1MATTHIAS WINCKHLER, bariton · baryton Der Wanderer, D 489 (1816)
YEREE SUh, sopraan · soprano Auf der Bruck, D 853 (1825)
LISA SHKLYAVER, klarinet · clarinette An die Musik, D 547 (1817)
Jos van Immerseel & Matthias Winckhler
JOS VAN IMMERSEEL, pianoforte · piano-forte
CLAIRE CHEVALLIER, pianoforte · piano-forte 22:00
einde van het concert · fin du concert
SCHUBERTIADE
ISANG YUN pianoforte · piano-forte Christopher Clarke, 2000, Donzy le National.
1917-1995
Letter & Schaukel NL Facsimile van de originele Conrad Graf, 1826, Wien, uit het Museum
Jos van Immerseel & Yeree Suh Vleeshuis, Antwerpen (Eigenaar: Artesis Hogeschool, Antwerpen).
Eigenaar van de facsimile: Ruckers Genootschap vzw, Antwerpen, in
FRANZ SCHUBERT bruikleen aan Jos van Immerseel.
1797-1828
L’incanto degli occhi, D 990e (1827) FR Fac-similé du Conrad Graf original, 1826, Vienne, du Museum Vleeshuis,
Il traditor deluso, D 902/2 (1827) Anvers (Propriétaire : Artesis Hogeschool, Anvers).
Il modo di prender moglie, D 902/3 (1827) Propriétaire du fac-similé : Ruckers Genootschap asbl, Anvers, en prêt à
Jos van Immerseel & Matthias Winckhler Jos van Immerseel.
Allegro “Lebensstürme”, op. 144, D 947 (1828)
Jos van Immerseel & Claire Chevallier
Der Hirt auf dem Felsen, D 965 (1828)
Jos van Immerseel, Yeree Suh & Lisa Shklyaver
pauze · pause samenwerking · collaboration
Fahrt zum Hades, D 526 (1817)
An die Leier, D 737 (1822-1823) opname · captation
Fischerweise, D 881 (1826)
Jos van Immerseel & Matthias Winckhler
partners · partenaires
Impromptu, op. 90/1, D 899 (1827)
Jos van Immerseel
Gretchen am Spinnrade, D 118 (1814)
Nacht und Träume, D 827 (1825) Gelieve uit respect voor de artiesten en de muziek de stilte te bewaren. Schakel je gsm of elektronisch
uurwerk uit en hoest niet onnodig. Het is verboden te fotograferen, te filmen en opnames te maken.
Die Taubenpost, D 965a (1828) Pour les artistes et la musique, merci de respecter le silence. Veillez à éteindre téléphones portables,
Jos van Immerseel & Yeree Suh montres électroniques et à réprimer les toux. Il est interdit de photographier, filmer et enregistrer.
2 3TOELICHTING
Goethe nogal onverschillig bleef bij de kwam vaak bij de één of ander samen
SCHUBERT, MEESTER VAN HET LIED composities van de jonge Schubert. voor momenten van ontspanning en
In zijn ogen vonden alleen die liederen plezier, en om de gemeenschappelijke
Franz Schubert was een regelrechte paria in de Weense muziekwereld van zijn genade waarin de muziek op de hartstocht voor kunst en wetenschap
tijd, en leverde niet minder dan 625 liederen af voor hij op 31-jarige leeftijd achtergrond bleef ten opzichte van de te delen. Haar leden vormen het
aan tyfus bezweek. Deze immense productie, met tal van speltechnische tekst en waarin de muziek spaarzaam voorbeeld zelf van de romantische
moeilijkheden, bevat echte pareltjes uit de muziekgeschiedenis. We maken kennis omsprong met beeldrijke effecten. jeugd, de vriendschap was krachtig en
met een componist met een intens gevoel voor muziekzetting, in dienst van de Joseph von Spaun, een goede vriend belangeloos. Het is bijgevolg logisch
tekst en de uitdrukkingskracht ervan. van Schubert, bezorgde in 1816 een dat Schubert haar in zijn muziek de lof
bundel met zestien liederen aan Goethe, toezwaait.
hopend op een blijk van erkenning. Bovendien toondicht hij niet enkel
De kunst van de synthese zijn genialiteit: in de beknoptheid van De zending zou – onverrichter zake – gedichten van grote auteurs als Goethe
Heel vroeg waagde Franz Schubert zich het Lied slaagt hij erin om een breed terugkomen, zelfs zonder begeleidend en Schiller, maar tevens teksten van
aan de compositie van zijn eerste Lieder, spectrum van emoties te suggereren – woordje. In 1830, twee jaar na het zijn vrienden-dichters. De literaire
geïnspireerd door zijn grote liefde voor en dit ondanks de soberheid die eigen is overlijden van Schubert, woonde kwaliteit van die teksten mag dan wel
poëzie en muziek. Tussen 1815 en 1817 aan het genre. Goethe een uitvoering bij van Erlkönig, minder groot zijn, voor de muziek heeft
– een periode vol flitsen van creativiteit – met Wilhelmine Schröder-Devrient als dit geen enkel belang. Schubert plakt
schreef hij ongeveer driehonderd Terug naar afzender soliste. Na afloop vertrouwde hij haar immers niet zonder meer een melodie
liederen, de helft van zijn oeuvre in het Om zijn 625 liederen te componeren, toe: “Ik heb deze compositie ooit al eens op een tekst; hij doorleeft het gedicht
genre; intussen componeerde hij ook putte Schubert uit het werk van gehoord, en ik hield er toen helemaal in het diepste van zichzelf, waaruit dan
nog missen, symfonieën... Zijn inspiratie een vijftigtal dichters. Goethe, niet van, maar zoals ze nu vertolkt is, ogenblikkelijk de muziek opborrelt.
was in die periode zo uitzinnig dat Mayrhofer, Müller en Schiller waren krijg je het geheel wel als één beeld De kwaliteit van zijn Lieder berust
hij tot negen liederen op één dag zijn lievelingsdichters, maar de jonge te zien.” niet op de waarde van de teksten,
schreef. Componeren mocht dan wel Schubert werd vooral aangesproken ze duikt uit het diepste van hun ziel
makkelijk gaan, Schubert kon je nooit door de auteur van Faust, Johann op. Het lijdt geen twijfel dat hij deze
betrappen op laksheid: hij herwerkte Wolfgang von Goethe. Tussen 1814 Muziek als goede vriend kwaliteit evenzeer ontwaarde in de
zijn composities, soms herschreef hij en 1822 zette hij meer dan zeventig Schubert was uiterlijk weinig kern van de gedichten van hen die hem
ze helemaal om uiteindelijk minieme gedichten van Goethe op muziek. De aantrekkelijk, ging slecht gekleed en dierbaar waren, als in de verzen van
wijzigingen aan te brengen. Schubert thematiek die er aan bod komt, lag hem moest het bovendien vanwege de syfilis Goethe of Schiller. Het is dus niet uit
componeerde altijd met slechts één dan ook nauw aan het hart: de tijd die die hem vanaf 1823 trof (hij was toen gedienstigheid of dank dat Schubert
obsessief idee in gedachten. Hij wou voorbijvliegt, mens en natuur, het gevoel zesentwintig), zonder liefde stellen. de verzen van zijn naaste vrienden
in de gedichten die hem ontroerden van eenzaamheid en de zoektocht naar Schubert heeft praktisch nooit liefde heeft verdedigd; daarvoor was hij een
altijd het essentiële vatten om dat universaliteit, de pijn en de troost van de gekend. Dorstend naar menselijke te groot idealist en genoot hij te weinig
vervolgens via de muziek nog sterker dood. Schuberts werk zit vol impliciete betrekkingen zal hij daarom aan zijn bekendheid. Het is omdat hij zich met
te doen uitkomen. Daartoe putte hij uit tegenspraak en die krijgt hier gestalte vrienden de meeste tijd besteden en hen verbonden en één voelde, op
diverse genres en stijlen, zoals chansons door modale ambiguïteit (tussen majeur hen het beste van zichzelf schenken, dezelfde wijze als hij dat was met de
(gezangen, volksliederen) en de Duitse en mineur) en het gebruik van clair- waarvoor zij hem dankbaar zijn geweest. ‘groten’ uit de Germaanse literatuur.
en Italiaanse theatermuziek die hij obscur (plotse wisselingen in toonsoort) De vriendenkring van Schubert telde
leerde kennen via zijn leermeester – het lied Erlkönig is daar een treffend mensen van alle slag, zoals filosofen,
Antonio Salieri. De vorm, de harmonie, voorbeeld van. diplomaten, dichters en schilders, maar
de melodie, de wisselwerking tussen Schubert werd ook aangesproken geen enkele andere muzikant. Schubert
zang en piano, het zijn stuk voor stuk door de grote muzikaliteit die in het stond in deze groep centraal, zonder
elementen die Schubert gebruikte om werk van Goethe ingebed zit. Dat evenwel de rol van leider te spelen.
zijn artistieke verlangen tot uitdrukking die muzikaliteit inherent is aan de Hij wás er gewoon, terwijl de anderen
te brengen. Net daarin hoor je ook tekst verklaart wellicht ook waarom rondom hem stonden. De groep
4 5SCHUBERTIADE HET PROGRAMMA Die dramatische kracht is maar DE PIANOFORTE
een van de kwaliteiten van Schubert
De naam Schubert roept meteen We weten te weinig over de waarvan ik zo in de ban ben. Zijn Ter gelegenheid van dit concert zullen
het beeld op van het Wenen van het programma’s van de Schubertiades muziek klinkt me ook heel ‘puur’ en Jos van Immerseel en Claire Chevallier
begin van de 19e eeuw: klatergoud en om van dit concert een getrouwe relevant in de oren. Schubert had lak op een facsimile van de pianoforte van
Sehnsucht, danspartijen en koffiehuizen! historische weergave van de salons te aan wat anderen dachten: hij heeft Conrad Graf spelen (Artesis Antwerpen,
De bourgeoisie laafde zich aan de kunnen maken. Vanuit dat basisidee, en altijd zijn eigen weg gevolgd, en zo in depot in het Museum Vleeshuis).
verzen van Goethe, Schiller en Schlegel met behulp van de Deutsch-catalogus, kon hij zijn originele oeuvre bij elkaar De originele pianoforte van Conrad
en deed zich meer dan ooit tevoren heb ik geprobeerd een paar mogelijke schrijven. Ook het parcours dat hij heeft Graf vormt de brug met de componist:
tegoed aan muzikaal vertier. Om die muzikale scenario’s uit te werken. afgelegd, is uitzonderlijk te noemen. Zo hij is gebouwd in 1826 — twee jaar voor
culturele honger te stillen, kwam de Daartoe heb ik een aantal criteria was hij nog geen twintig toen hij zijn de dood van Schubert — door een van
Weense middenklasse geregeld samen. vooropgesteld. ‘Varietas’ was daarbij Erlkönig schreef, en in de herfst van zijn kennissen. De facsimile van de
Ze organiseerde informele avonden die mijn rode draad: ik wou komen tot een zijn leven heeft hij zich nog toegelegd pianoforte van Conrad Graf, die van
in het teken stonden van voordrachten maximale afwisseling van bezettingen, op de studie van het contrapunt. Een 2000 dateert en tijdens dit concert
en debatten, spelletjes en theater, en sferen en toonsoorten, en ik wou dat paar van zijn uitspraken, ten slotte, wordt bespeeld, wordt ter beschikking
poëzie en sociale en politieke discussies. alle muzikanten aan bod kwamen. Deze liggen me na aan het hart. Ik wil dan gesteld door het Ruckers Genootschap.
De hoofdrol was er steevast weggelegd Schubertiade is echter in de eerste ook graag afsluiten met een van zijn Het Ruckers Genootschap ijvert
voor de muziek, met een repertoire plaats een persoonlijk verhaal. Toen ik mooiste citaten: al bijna een halve eeuw voor de
dat van liederen tot dansen ging. Die de knoop moest doorhakken, had ik al verspreiding van de kennis van de
bijeenkomsten mondden dan ook een idee van de muzikanten met wie „O Phantasie! Du höchstes historische instrumenten van de
vaak uit in feesten die tot voorbij het ik wou samenwerken. Daarnaast heb Kleinod des Menschen, du collectie van het Vleeshuis. Het doet
ochtendgloren duurden. ik me bij de keuze van de werken vaak unerschöpflicher Quell, aus dem dat door middel van onderzoek naar de
Ook Franz Schubert was regelmatig uitsluitend laten leiden door de liefde sowohl Künstler als Gelehrte ontstaanscontext en uitvoeringspraktijk,
van de partij in die salons, waarvoor en bewondering die ik ervoor koesterde. trinken! O bleibe noch bei uns, door documentatiewerk en archivering,
hij heel wat liederen en kamermuziek Maar Schubertiade is in de eerste wenn auch von wenigen nur door studieprojecten, conservatie,
in opdracht heeft geschreven. De plaats een eerbetoon aan de man die anerkannt und verehrt, um uns vor restauratie en actieve opwaardering van
bijeenkomsten die Schubert en zijn ons dit alles heeft geschonken. Daarom jener sogenannten Aufklärung, het erfgoed. Het Ruckers Genootschap
vrienden organiseerden, verliepen kon ik niet om sommige werken heen. jenem hässlichen Gerippe ohne is genoemd naar Hans Ruckers, de
in een gemoedelijke en bescheiden Denk daarbij maar aan Der Wanderer, Fleisch und Blut, zu bewahren!“ oprichter van een befaamd Antwerps
sfeer. Zijn ‘Schubertiades’ gingen de belichaming van het vernuft van klavecimbelatelier dat in de 16e en de
algauw een goede reputatie genieten Schubert, en aan An die Musik, een O fantasie! Jij, het mooiste 17e eeuw tot de Europese top behoorde.
en lokten met hun bohemiensfeer en aangrijpend loflied waarvan een grote kleinood van de mens, de
artistieke en intellectuele gezelschap schoonheid uitgaat. onuitputtelijke bron waaraan naar Sofie Taes & Jeannine
aristocratische gasten. Als je het mij vraagt, schuilt een zowel de artiest als de wijze zich Lambrechts-Douillez
Tegenwoordig genieten de van de geheimen van Schubert als laaft! O blijf bij ons, ook al word je
Schubertiades een legendarische status. componist van Lieder in zijn ervaring slechts door een handvol mensen
In dat mythische tableau is een centrale als zanger. Zijn opleiding tot koorknaap erkend en gerespecteerd, om ons
plaats weggelegd voor Schubert, die in het Konvikt van Wenen is uitgemond te behoeden voor die zogenaamde
er vaak zong (“met een zachte, maar in een schrijfstijl die perfect aansluit Verlichting, dat afzichtelijke skelet
aangename stem”) en improviseerde op de menselijke stem. Daarnaast zonder vlees en bloed!
aan het klavier. Veel van zijn Lieder en vertonen zijn Lieder een uitzonderlijke
dansen (alles samen om en bij de 400 dramaturgische structuur. De piano
werken) zijn in deze context ontstaan. doet dienst als regisseur: hij bepaalt de naar Jos van Immerseel
De composities getuigen van een sfeer en anticipeert op de tekst. Dat is
grondig en persoonlijk inzicht in de een eeuwenoud theaterprincipe waarin Met vriendelijke toestemming van Alpha Classics
muziek die in de Schubertiaanse salons Schubert bleek uit te blinken. (Outhere Music)
haar ultieme habitat had gevonden. Bron: CD Schubertiade (Alpha Classics 2015)
6 7CLÉ D’ÉCOUTE
dans l’œuvre d’une cinquantaine de composition, et elle ne m’avait pas
SCHUBERT, MAÎTRE DU LIED poètes. Parmi ses favoris citons Goethe, du tout plu, mais interprété ainsi,
Mayrhofer, Müller et Schiller. Celui qui l’ensemble constitue un tableau
Grand laissé-pour-compte de la scène musicale viennoise de son époque, marque le plus le jeune Schubert est le très visuel. »
Franz Schubert a livré pas moins de 625 lieder avant de décéder du typhus, à l’âge plus célèbre auteur de Faust, Johann
de 31 ans. Cette production immense, d’une grande diversité de factures, recèle Wolfgang von Goethe. De 1814 à 1822, Amis dans la musique
de véritables trésors de l’histoire de la musique. Elle nous révèle un compositeur Schubert mettra en musique 70 de D’un physique peu attrayant, mal habillé,
doué d’un sens aigu de la mise en musique, où celle-ci sert le texte et son ses poèmes. Il faut dire que les grands et de surcroît, interdit d’amour par la
expressivité, le tout avec une incroyable économie de moyens. thèmes qui y sont abordés vont droit au syphilis dès 1823 – il a alors vingt-six
cœur du compositeur : la fuite du temps, ans –, Schubert n’a pratiquement jamais
l’homme et la nature, le sentiment de connu l’amour. Dès lors, c’est à ses amis
Un art de la synthèse Sans être à proprement parler solitude et la quête d’universalité, la qu’il a offert la majeure partie de son
Poussé par son amour pour la poésie l’inventeur du lied, Schubert est douleur et la consolation dans la mort. temps et de son être, et ceux-ci le lui
et la musique, Schubert se livre très tôt certainement le premier à avoir La contradiction est au cœur de l’œuvre ont bien rendu. Le cercle des amis de
à l’écriture de lieder. Entre 1815 et 1817, su donner au genre ses lettres de de Schubert et s’y manifeste à travers Schubert comptait des gens de toutes
dans une fulgurance créatrice, Schubert noblesse : même des compositeurs une ambiguïté modale (majeur-mineur) professions : philosophes, diplomates,
en livre pas moins de 300 – la moitié de comme Haydn ou Mozart n’ont produit et l’usage du clair-obscur (changements poètes, peintres, mais nul autre musicien
sa production dédiée au genre – ainsi dans ce domaine que des choses subits de tonalité) – le lied Erlkönig en que lui. Schubert était au centre du
que des messes, symphonies... Une relativement peu convaincantes. est un exemple illustre. groupe, sans jouer à proprement
inspiration folle le mène par moment Le génie de Schubert réside Un autre élément de l’œuvre parler le rôle de chef. Il était là, tout
à écrire jusqu’à neuf lieder dans la essentiellement dans une double de Goethe qui séduit Schubert est simplement, et les autres autour de lui.
même journée ! Cette facilité d’écriture synthèse : celle de la musique populaire la grande musicalité dont elle est Le groupe se réunissait souvent chez
n’autorise toutefois aucun laxisme : il (volkslied) avec la musique savante empreinte. Cette musicalité inhérente l’un ou chez l’autre, pour partager de
retravaille les compositions, les réécrits d’une part, et celle de la poésie de au texte explique probablement bons moments de loisirs et de plaisirs, et
entièrement parfois pour ne leur son temps – bonne ou mauvaise – l’indifférence du poète à l’égard des mettre en commun leur enthousiasme
apporter que d’infimes modifications. avec la musique de l’autre. Schubert mises en musique de ses poèmes par pour les arts ou les sciences. Ils
Quand Schubert compose, une seule est le premier à ne pas concevoir la le jeune compositeur. Les seules qui constituaient l’exemple même de la
idée l’obsède : capter toute la substance composition mélodique comme une trouvent grâce aux yeux de Goethe jeunesse romantique, exaltée, confiante
expressive des poèmes qui l’émeuvent surimpression d’une musique sur le sont celles dont la musique tend à et bohème. L’amitié était forte, gratuite,
et la rehausser grâce à la musique. texte, mais comme une fusion de s’effacer derrière le texte et ne tolère et il était logique que Schubert la
Pour ce faire, il puise dans différents deux langages qui viennent s’enrichir la présence d’effets expressifs qu’avec célébrât dans sa musique.
genres et styles – chanson, musiques de mutuellement. Ce qui explique que la parcimonie ; mais tel n’est pas le cas Aussi, à côté de grands poètes
scène allemande et italienne, que lui a réussite d’un lied chez Schubert n’est des lieder de Schubert... En 1816, Spaun, comme Goethe ou Schiller, Schubert
transmise son maître Salieri. La forme, pas essentiellement liée à la qualité l’ami de Schubert, enverra un cahier choisit-il de mettre en musique de
l’harmonie, la mélodie, l’interaction littéraire du texte choisi, ni même à la de 16 lieder de ce dernier au grand nombreux textes de ses amis poètes.
entre le chant et le piano sont autant beauté intrinsèque de la musique. Il y poète, espérant qu’ils suscitent son Sans doute leur qualité littéraire est-elle
d’éléments que Schubert soumet a chez Schubert une inventivité de la approbation. La lettre lui sera renvoyée moindre que celle des premiers, mais
également à sa volonté artistique. C’est musique qui n’est jamais redondante par dans son état d’origine, sans même un ceci n’a aucune importance pour la
ainsi que son génie s’exprime : à travers rapport au texte, mais vient ouvrir des mot d’accompagnement. En 1830, soit musique. Car Schubert n’accole pas
sa capacité à suggérer, dans la forme horizons nouveaux. deux ans après la mort de Schubert, simplement une mélodie à un texte :
ramassée du lied, un univers entier Goethe entendra Erlkönig interprétée il vit le poème, au plus profond de lui
d’émotions, le tout dans une économie Retour à l’envoyeur par la cantatrice Wilhelmine Schröder- et, en un instant, la musique émerge.
de moyens propre à l’effectif du chant Pour créer les quelque 625 lieder que Devrient. Il confiera à celle-ci : La qualité de ses lieder ne repose pas
accompagné. réunit sa production, Schubert puise « J’avais déjà entendu une fois cette sur la valeur des textes : elle surgit de
8 9leur âme profonde, et nul doute qu’il SCHUBERTIADE LE PROGRAMME
percevait celle qui vivait au cœur des
poèmes de ceux qui lui étaient chers, Qui dit Schubert, dit Vienne au Ce concert n’est pas une reconstitution
autant que celle émanant des vers d’un début du XIXe siècle : tape-à-l’oeil historique, avant tout parce que nous
Goethe ou d’un Schiller. Ce n’est donc et Sehnsucht, cotillons et cafés ! La savons peu de choses des programmes
pas par complaisance ou par gratitude bourgeoisie s’abreuve aux vers de des Schubertiades. À partir de cette
que Schubert a défendu les vers de Goethe, de Schiller et de Schlegel et idée de base et à l’aide du catalogue
ses proches ; il était trop idéaliste, trop consomme du divertissement musical Deutsch, j’ai entrepris de reconstituer
peu reconnu aussi pour cela. C’est par avec plus d’avidité que jamais. Pour des scénarios musicaux possibles.
adhésion, par communion profonde satisfaire cette faim, la classe moyenne Quelques critères m’y ont conduit.
avec ceux-ci, autant qu’avec les viennoise se réunit régulièrement La « varietas », tout d’abord : j’ai visé
« grands » de la littérature germanique. lors de soirées informelles pour des à une variété maximale d’effectifs,
conférences et des discussions, des jeux d’atmosphères et de tonalités, et me
et du théâtre, de la poésie et des débats suis efforcé de faire entendre tous les
sociaux et politiques. La musique y tient musiciens. Mais cette Schubertiade
immanquablement le rôle principal, et est avant tout un récit personnel ;
Portret van Franz Schubert door Josef Teltscher
le répertoire est composé de chansons au moment de choisir, j’avais déjà en
waaronder Schubert schreef: “Denk zo vaak mogelijk et de danses — il n’est pas rare que ces tête les musiciens avec lesquels je
aan Uw Franz Schubert, Wenen, 1825”.
réunions finissent en fêtes après l’aube... désirais travailler et souvent, le choix
Portrait de Franz Schubert par Josef Teltscher sous
lequel Schubert écrit : « Pensez aussi souvent que
Franz Schubert fréquente ces d’une œuvre n’a pas eu d’autre mobile
possible à votre Franz Schubert, Vienne, 1825 ». salons, pour lesquels des chansons que mon amour et mon admiration pour
et de la musique de chambre lui sont elle. Pour finir, certaines œuvres étaient
souvent commandées. Les réunions incontournables – Schubertiade est
qu’organisent Schubert et son cercle avant tout un hommage à l’homme qui
d’amis sont joviales et modestes. Ces a créé tout ceci : Der Wanderer comme
« Schubertiades » jouissent bientôt incarnation du génie de Schubert ;
d’une grande réputation et attirent, et An die Musik, un émouvant éloge
grâce à leur ambiance bohème et à la d’une grande beauté aux côtés duquel
compagnie artistique et intellectuelle, je ne peux que me ranger.
des hôtes issus de l’aristocratie. Selon moi, l’un des secrets de
Aujourd’hui, les Schubertiades ont Schubert comme compositeur de
acquis un statut légendaire. Au centre lieder réside dans son expérience
de ce tableau mythique, Schubert — qui de chanteur : sa formation comme
y chante souvent (« avec une voix douce enfant de chœur au Konvikt de Vienne
mais agréable ») et improvise au clavier s’est muée en un style d’écriture
— et son œuvre, dont de nombreux parfaitement adaptée à la voix humaine.
lieder et danses (près de 400 œuvres En outre, la structure dramaturgique de
au total) sont nés dans ce contexte. ses lieder est extraordinaire. Le piano
Ces compositions témoignent d’une sert de metteur en scène : il définit
connaissance profonde, personnelle de l’atmosphère et anticipe les répétitions
la musique qui a trouvé son écrin ultime du texte – un principe théâtral
dans les salons schubertiens. séculaire, dans lequel Schubert s’est
montré brillant.
10 11BIOGRAFIEËN · BIOGRAPHIES
Cette force dramatique n’est que LE PIANO-FORTE MATTHIAS WINCKHLER, FR Né à Munich en 1990, Matthias
l’une des qualités Schubertiennes bariton · baryton Winckhler a étudié le chant au
qui me fascinent tant. Sa musique À l’occasion de ce concert, Mozarteum à Salzbourg, avant de se
me semble également très « pure », Jos van Immerseel et Claire Chevallier NL Matthias Winckhler werd geboren forger un palmarès impressionnant.
pertinente. Schubert ne s’est jamais joueront sur un fac-similé du piano-forte in 1990. Hij studeerde zang aan het En 2014, il décroche à la fois le
préoccupé de ce que les autres de Conrad Graf (Artesis Antwerpen, en Salzburgse Mozarteum en bouwde Premier prix et le Prix spécial de la
pensaient : il a suivi son propre chemin dépôt au Musée Vleeshuis). Le piano- vervolgens een indrukwekkende carrière Fondation Mozarteum lors du Concours
pour créer cet œuvre original. Son forte original de Conrad Graf nous relie uit. In 2014 mocht hij uit handen van international Mozart de Salzbourg,
parcours aussi est exceptionnel : au compositeur : il fut construit en 1826 de Stiftung Mozarteum zowel de Eerste et remporte le Concours Schubert
Schubert écrivit Erlkönig avant l’âge de — deux ans avant la mort de Schubert prijs als de speciale prijs in ontvangst à Dortmund. Auparavant, il s’était
20 ans, et à la fin de sa vie, il entreprit — par un facteur que le compositeur nemen tijdens de internationaler déjà imposé lors du Concours Bach
encore d’étudier le contrepoint ! Enfin, connaissait personnellement. Construit Mozartwettbewerb in Salzburg. Hij won à Leipzig en 2012. Depuis la saison
certains de ses propos me sont chers. en 2000, le fac-similé du Conrad Graf datzelfde jaar ook de internationaler 2015-2016, le baryton allemand est
Ce commentaire trouvera son parfait utilisé lors de ce concert est mis à Schubert-Wettbewerb in Dortmund. membre de la troupe du Staatsoper
point d’orgue avec l’un des plus beaux : disposition par l’Association Ruckers. Daarvoor liet hij zich al opmerken tijdens Hannover, où il a récemment fait ses
Cette association travaille depuis de internationaler Bach-Wettbewerb débuts dans le rôle de Papageno
« Ô fantaisie ! Tu es le plus près d’un demi-siècle à la promotion in Leipzig in 2012. Sinds het seizoen dans La flûte enchantée de Mozart.
beau bijou de l’homme, la source de la connaissance des instruments 2015-2016 maakt de Duitse bariton Il apparaît régulièrement sur scène
intarissable à laquelle boivent historiques de la collection du Vleeshuis, deel uit van het gezelschap van het sous la baguette de chefs d’orchestre
l’artiste comme le savant ! par des recherches sur le contexte Staatsoper Hannover, waar hij onlangs renommés comme Giovanni Antonini,
Reste avec nous, bien que tu ne d’origine et les pratiques d’exécution, zijn debuut maakte in de rol van Fabio Bonizzoni, Reinhard Goebel, Vasily
sois reconnue et respectée que de par un travail de documentation et Papageno in De toverfluit van Mozart. Petrenko Jordi Savall ou Masaaki Suzuki
quelques-uns, pour nous préserver d’archives, par des projets d’études, Winckhler treedt geregeld op onder et en compagnie d’ensembles tels que
de ces soi-disant Lumières, par la conservation, la restauration et leiding van beroemde dirigenten als le Wiener Philharmoniker, la Camerata
cet ignoble squelette sans chair la valorisation active du patrimoine. Giovanni Antonini, Fabio Bonizzoni, Salzburg, le Philharmoniker Hamburg
ni sang ! » L’association porte le nom de Hans Reinhard Goebel, Vasily Petrenko, Jordi et l’Orchestre philharmonique d’Oslo.
Ruckers, fondateur d’un atelier de Savall en Masaaki Suzuki, aan de zijde Spécialiste du lied, Matthias Winckhler
d’après Jos van Immerseel clavecins anversois renommé qui faisait van gezelschappen als het Wiener se produit également en récital aux
partie des meilleurs en Europe aux Philharmoniker, het Camerata Salzburg, côtés de pianistes tels que Marcelo
XVIe et XVIIe siècles. het Philharmoniker Hamburg en het Amaral, Bernadette Bartos, Tobias
Oslo Philharmonic. Als liedspecialist Krampen, Verena Metzger et Jan-Philip
d’après Sofie Taes & Jeannine brengt Matthias Winckhler ook recitals, Schulze. Il collabore étroitement avec
Lambrechts-Douillez bijgestaan door pianisten als Marcelo des compositeurs contemporains et
Amaral, Bernadette Bartos, Tobias s’est ainsi vu confier plusieurs créations
Krampen, Verena Metzger en Jan- mondiales, notamment à l’occasion du
Philip Schulze. Hij werkt bovendien festival Kissinger Sommer.
nauw samen met hedendaagse
componisten en kan zo al verscheidene
Avec l’aimable autorisation d’Alpha Classics wereldpremières op zijn naam zetten,
(Outhere Music) bijvoorbeeld ter gelegenheid van het
Source : CD Schubertiade (Alpha Classics, 2015) festival Kissinger Sommer.
12 13Yeree Suh, FR La soprano coréenne Yeree Suh a
sopraan · soprano étudié le chant à l’Université nationale
de Séoul et à l’Universität der Künste
NL De Koreaanse sopraan Yeree Suh Berlin dans la classe de Harald Stamm.
studeerde zang aan de nationale Elle s’est perfectionnée avec Regina
universiteit van Seoel en aan de Werner-Dietrich à Leipzig et s’est
Universität der Künste Berlin, bij Harald spécialisée dans la musique ancienne
Stamm. Ze vervolgde haar opleiding avec Gerd Türk à la Schola Cantorum
Matthias Winckhler © Thomas Jauk
bij Regina Werner-Dietrich in Leipzig de Bâle. Yeree Suh a fait ses débuts
en specialiseerde zich in oude muziek à l’opéra en 2003, dans le rôle de
bij Gerd Türk, aan de Schola Cantorum Ninfa dans L’Orfeo de Monteverdi
in Bazel. In 2003 debuteerde Yeree sous la direction de René Jacobs aux
Suh als operazangeres. Tijdens de Innsbrucker Festwochen. Depuis lors,
Innsbrucker Festwochen vertolkte elle est régulièrement invitée à se
ze de rol van Ninfa in Monteverdi’s produire dans des salles de concert et
L’Orfeo, onder leiding van René Jacobs. opéras de premier plan. Elle a collaboré
Sindsdien is ze een veelgevraagde avec les chefs les plus en vue : Philippe
gast in de grootste concertzalen en Herreweghe, Ton Koopman, Sigiswald
operahuizen. Ze heeft samengewerkt Kuijken, Václav Luks, Andrea Marcon,
met de meest gerenommeerde Andreas Spering, Jean-Christophe
orkestleiders: Philippe Herreweghe, Spinosi et Masaki Suzuki. Remarquable
Ton Koopman, Sigiswald Kuijken, Václav interprète de la musique contemporaine,
Luks, Andrea Marcon, Andreas Spering, Yeree Suh a notamment participé, à
Jean-Christophe Spinosi en Masaki Berlin, à la création européenne de with
Suzuki. Yeree Suh zingt ook moderne lilies white de Matthias Pintscher avec
werken en heeft in Berlijn, samen met le Deutsches Staatsorchester dirigé par
het Deutsches Staatsorchester en onder Kent Nagano et a pris part aux festivités
leiding van Kent Nagano, meegewerkt organisées à l’occasion des 85e et
aan de Europese première van with 90e anniversaires de Pierre Boulez,
lilies white, de compositie van Matthias ainsi qu’au concert en hommage au
Pintscher. Ze leverde ook haar bijdrage compositeur disparu en janvier 2016.
aan de feestelijkheden naar aanleiding La soprano s’est produite en août 2017
van de 85e en de 90e verjaardag van aux côtés d’Anima Eterna Brugge et
Yeree Suh © Anima Eterna
Pierre Boulez, en tijdens het concert de Jos van Immerseel sur la scène de
ter ere van de componist nadat die in l’Elbphilharmonie à Hambourg dans
januari 2016 was overleden. In augustus un programme dédié à Gershwin.
2017 trad Yeree Suh samen met Anima Son dernier enregistrement en date
Eterna Brugge en Jos van Immerseel est le disque Schubertiade (Alpha
op in de Elbphilharmonie in Hamburg, Classics, 2016), réalisé aux côtés de Jos
met een programma dat aan Gershwin van Immerseel et Anima Eterna Brugge.
was gewijd. Haar recentste album is
Schubertiade (Alpha Classics, 2016) dat
ze opnam met Jos van Immerseel en
Anima Eterna Brugge.
14 15Jos van Immerseel, FR Né à Anvers, Jos van Immerseel
pianoforte · piano-forte y suit des études de piano, d’orgue,
de chant et de direction d’orchestre.
NL Jos van Immerseel werd geboren in En autodidacte, il s’intéresse de près
Antwerpen, waar hij piano, orgel, zang à l’organologie, à la rhétorique et au
en orkestleiding volgde. Als autodidact piano-forte historique. Il étudie le
verdiepte hij zich in de organologie, de clavecin auprès de Kenneth Gilbert
retoriek en de historische pianoforte. et gagne en 1973 le premier concours
Jos van Immerseel © Alex Vanhee
Klavecimbel studeerde hij bij Kenneth de clavecin de Paris. Soliste reconnu
Gilbert. In 1973 won hij het eerste dans le monde entier, il se produit
klavecimbelconcours van Parijs. aujourd’hui sur les grandes scènes
Vandaag geniet Van Immerseel als internationales. Il interprète la musique
solist wereldwijd erkenning en is hij te de chambre avec des experts tels que
gast op de belangrijkste internationale Claire Chevallier et Thomas Bauer. Il
concertpodia. Kamermuziek speelt est également actif en tant que chef
hij met geestverwanten als Claire d’orchestre et fonde en 1987 Anima
Chevallier en Thomas Bauer. Hij is ook Eterna Brugge, qui fonctionne sur la
actief als dirigent en richtte in 1987 het base de projets. Son répertoire s’étend
projectorkest Anima Eterna Brugge op. de la musique baroque à Liszt, Poulenc
Zijn repertoire reikt van barokmuziek et Gershwin. Van Immerseel a enseigné
tot Liszt, Poulenc en Gershwin. à Amsterdam, Paris, Bâle... Il s’est
van Immerseel gaf ook les aan constitué une collection unique de
muziekhogescholen in o.m. Amsterdam, claviers historiques qui révèlent le style,
Parijs en Basel. Hij bouwde een unieke le tempo, la dynamique, l’acoustique et
verzameling historische klavieren l’équilibre de la musique d’autrefois. En
uit, die informatie onthullen omtrent mars 2018, Jos van Immerseel a reçu le
stijl, tempo, dynamiek, akoestiek en prestigieux « Prix Klara de la carrière »
balans van de muziek van weleer. pour son investissement, depuis 50 ans,
Van Immerseel viel in maart 2018 de dans la valorisation de l’interprétation
prestigieuze ‘Klara carrièreprijs’ te beurt, sur instruments historiques. Sa
voor zijn nu al 50 jaar lange inzet voor discographie compte plus de 100
de historische uitvoeringspraktijk. Zijn enregistrements. Depuis 2015, ses CD et
Claire Chevallier © Alex Vanhee
discografie telt meer dan 100 opnamen. ceux d’Anima Eterna Brugge paraissent
Sinds 2015 verschijnen zijn cd’s en chez Alpha Classics. En 2016, est sorti
die van Anima Eterna Brugge bij un coffret intitulé Schubertiade
Alpha Classics. In 2016 kwam een – une des trois parutions à l’occasion du
Schubertiade-cd-box uit, een van 70e anniversaire de Jos van Immerseel –
de drie uitgaven naar aanleiding van enregistré en compagnie des musiciens
Van Immerseels 70e verjaardag en du concert de ce soir.
opgenomen met de muzikanten die je
vanavond hoort.
16 17Claire Chevallier, FR Née en 1969, la pianiste française
pianoforte · piano-forte Claire Chevallier s’est d’abord formée
aux conservatoires de Nancy et de
NL De Franse pianiste Claire Chevallier Strasbourg, puis au Conservatoire
werd geboren in 1969 en genoot haar Royal de Bruxelles. Elle commence à
vorming aan de conservatoria van se passionner pour le piano-forte à la
Nancy en Straatsburg, en vervolgens suite d’une master class donnée par
© Pressiana Petia
aan het Koninklijk Conservatorium Jos van Immerseel et développe une
Brussel. Na het bijwonen van een connaissance approfondie des claviers
masterclass pianoforte door Jos van historiques. Comme musicienne et
Immerseel raakte ze geboeid door dit chercheuse, elle a constitué sa propre
instrument. Zodoende ontwikkelde collection d’instruments à clavier
ze een diepgaande kennis van qui comprend six pianos à queue et
historische klavierinstrumenten. Als couvre la période 1842-1920. Elle s’est
muzikante en researcher bouwde notamment produite au Concertgebouw
ze haar eigen collectie klavieren uit, Amsterdam, aux Musikfestspiele
die zes vleugelpiano’s bevat en een Sanssouci Potsdam, à l’Alte Oper
periode beslaat gaande van 1842 tot Frankfurt, au Mozarteum Salzburg, à
1920. Ze trad onder meer op in het la Salle Pleyel ou à l’Opéra national
Concertgebouw van Amsterdam, op de de Bordeaux. Elle a collaboré avec
Musikfestspiele Potsdam Sanssouci, in des artistes tels qu’Anne Teresa de Lisa Shklyaver, clarinette · klarinet FR Lisa Shklyaver est née à Khabarovsk
de Alte Oper Frankfurt, het Mozarteum Keersmaeker, Josse de Pauw ou David (Russie). À onze ans, elle reçoit de son
Salzburg, de Parijse Salle Pleyel en de Claerbout. Claire Chevallier dispose NL Lisa Shklyaver werd geboren in grand-père Joseph Shklyaver ses pre-
Opéra National de Bordeaux. Ze werkte d’une discographie diversifiée incluant Chabarovsk (Rusland). Haar grootvader, mières leçons de clarinette, avant de se
samen met kunstenaars als Anne des œuvres de Schubert, Saint-Saëns, Joseph Shklyaver, gaf haar haar eerste les- former à Saint-Pétersbourg, Karlsruhe et
Teresa de Keersmaeker, Josse de Pauw Franck, Liszt, Satie et Poulenc. En 2017, sen klarinet. Nadien studeerde ze in Sint- Trossingen. Elle se dédie à un vaste ré-
en David Claerbout. Claire Chevallier elle a sorti un disque en duo avec Jos Petersburg, Karlsruhe en Trossingen. Met pertoire allant de la musique ancienne à
heeft een gevarieerde discografie van Immerseel : Dvorak, Grieg, Brahms: een repertoire variërend van oude muziek la création contemporaine et se produit
op haar naam staan, met werken van Music for Piano Four Hands (Alpha tot hedendaagse creaties groeide ze uit tant en solo qu’en musique de chambre
Schubert, Saint-Saëns, Franck, Liszt, Classics). Claire Chevallier enseigne le tot een muzikante die zowel solo als met ou en compagnie d’orchestres tels que
Satie en Poulenc. In 2017 verscheen piano-forte au Conservatoire Royal de andere kamermusici of orkesten optreedt, l’Elbipolis Barockorchester Hamburg, le
een cd waarop ze speelt met Jos van Bruxelles depuis 2004. waaronder het Elbipolis Barockorchester Karlsruher Barockorchester, le Concerto
Immerseel: Dvorak, Grieg, Brahms: Hamburg, het Karlsruher Barockorchester, Classico Frankfurt, le Göttinger
Music for Piano Four Hands (Alpha Concerto Classico Frankfurt, het Barockorchester ou L’arpa festante de
Classics). Sinds 2004 onderwijst ze Göttinger Barockorchester en L’arpa Munich. Elle s’est produite aux côtés
pianoforte aan het Conservatoire Royal festante uit München. In 2013 speelde ze d’Anima Eterna Brugge pour la première
de Bruxelles. voor het eerst bij Anima Eterna Brugge. fois en 2013 et interprète également de
Bovendien vertolkt ze kamermuziek met la musique de chambre avec son chef,
Jos van Immerseel, de dirigent van het Jos van Immerseel. Sa discographie re-
orkest. Haar discografie verraadt de ver- flète la grande variété de son répertoire.
scheidenheid van haar repertoire. In 2015 Lisa Shklyaver a notamment pris part en
werkte ze mee aan de opname van twee 2015 à l’enregistrement de deux CD gra-
cd’s met het Karlsruher Barockorchester, vés avec le Karlsruher Barockorchester,
gewijd aan de 300e verjaardag van de consacrés aux 300 ans de la ville de
stad. Ze speelt eveneens in Schubertiade, Karlsruhe. Elle figure également sur le
een cd-box die werd uitgegeven in 2016 coffret Schubertiade sorti en 2016 chez
bij Alpha Classics. Alpha Classics.
18 19GEZONGEN TEKSTEN · TEXTES CHANTÉS
ISANG YUN FRANZ SCHUBERT
GUINE (DIE SCHAUKEL) PYONJI (DER BRIEF) L’INCANTO DEGLI OCCHI, D 990E IL MODO DI PRENDER MOGLIE,
Kim Sang Oak Pietro Metastasio D 902/3
Wenn ich in die Ferne schaue, Pietro Metastasio
verschwindet sie, Die im Text erwähnten Blüten der Da voi, cari lumi,
um kurz darauf wieder aufzutauchen. Balsamine-Blume benutzten die Dipende il mio stato: Orsù non ci pensiamo,
Die Schaukel sieht wie ein koreanischen Frauen, um ihre Voi siete i miei Numi: Corraggio, e concludiamo:
Schmetterling aus, Fingernägel rot zu färben, indem sie die Voi siete il mio fato: Al fin s’io prendo moglie
der im Winde tanzt. zerdrückten Blüten um ihre Fingernägel A vostro talento So ben perché lo fò.
Die Nachtigall sitzt im Wald auf der wickelten. Mi sento cangiar. Lo fò per pagar i debiti,
Trauerweide Ardir m’inspirate, La prendo per contanti,
und singt vom Berg herunter. Während der Regen zwischen Se lieti splendete; Di dirlo, e di ripeterlo,
Ich steige von der Schaukel herab die großen Steinguttöpfe fallt Se torbidi siete, Difficoltà non ho.
und warte auf meinen Geliebten. Balsams Blüten nur auf dem halben Weg Mi fate tremar. Fra tanti modi, e tanti
Nun rücke ich meine Haarspange gerade Diese Blumen, Di prender moglie al mondo,
und mache mich zurecht. die jedes Jahr blühen. Un modo più giocondo
Ich atme nochmals tief durch. Del mio trovar non sò.
Wenn ich in die Ferne schaue, Soll ich sie allein geniessen ? Si prende per affetto,
verschwindet sie, Ich sollte jede Einzelheit aufschreiben IL TRADITOR DELUSO, D 902/2 Si prende per rispetto,
um kurz darauf wieder aufzutauchen. und zu meiner Schwester schicken. Pietro Metastasio Si prende per consiglio,
Die Schaukel sieht wie ein Wenn meine Schwester den Brief Si prende per puntiglio,
Schmetterling aus, erblickt Recitativo Si prende per capriccio
der im Winde tanzt. wird sie weinen oder lachen. Ahimè, io tremo, E’ vero sì, o nò?
Die Nachtigall sitzt im Wald auf der Vor ihren Augen wird sie Io sento tutto inondarmi Ed io per medicina
Trauerweide Das Haus ihrer Eltern sehen Il seno di gelido sudor! Di tutt’i mali miei
und singt vom Berg herunter. Und sich danach sehnen. Fuggasi! Ah quale... Un poco di sposina
Sie soll dann an den Tag denken, Qual’ è la via! Prendere non potrò?
an dem wir unsere bleichen Fingernägel Chi me l’addita? Ho detto e’l ridico,
mit den Blättern der Balsamiene färbten. Oh Dio! che ascoltai! Lo fò per li contanti;
Che m’avvenne! Lo fanno tanti, e tanti;
Auf einem Sonnenstrahl Oh Dio! che ascoltai! Anch’ io lo farò.
gegenüberstehend sitzend Ove son io!
Die bleichen Finger, vorsichtig die
Blütenblatter gebunden Aria
Das Gebinde Ah l’aria d’intorno lampeggia, sfavilla,
Die Finger Ondeggia, vacilla l’infido terren! ALLEGRO “LEBENSSTÜRME”, OP. 144,
Jene leicht rotgefärbten Fingernägel Qual notte profonda D 947
Als hätte ich sie gerade in meinen D’orror mi circonda! Instrumental
Träumen gesehen Che larve funeste,
Che smanie son queste!
Nur diese Ader steht hervor. Che fiero spavento
Mi sento nel sen!
20 21DER HIRT AUF DEM FELSEN, D 965 FAHRT ZUM HADES, D 526 AN DIE LEIER, D 737 FISCHERWEISE, D 881
Wilhelm Müller/Helmina von Chézy Johann Baptist Mayrhofer Franz Seraph Ritter von Bruchmann Franz Xaver Freiherr von Schlechta
(strophen 5 & 6)
Der Nachen dröhnt, Cypressen flüstern - Ich will von Atreus‘ Söhnen, Den Fischer fechten Sorgen
Wenn auf dem höchsten Fels ich steh‘, Horch, Geister reden schaurig drein; Von Kadmus will ich singen! Und Gram und Leid nicht an,
In‘s tiefe Thal hernieder seh‘ Bald werd‘ ich am Gestad‘, dem düstern, Doch meine Saiten tönen Er löst am frühen Morgen
Und singe, Weit von der schönen Erde seyn. Nur Liebe im Erklingen. Mit leichtem Sinn den Kahn.
Fern aus dem tiefen dunkeln Thal
Schwingt sich empor der Wiederhall Da leuchten Sonne nicht, noch Sterne, Ich tauschte um die Saiten, Da lagert rings noch Friede
Der Klüfte. Da tönt kein Lied, da ist kein Freund. Die Leier möcht ich tauschen! Auf Wald und Flur und Bach,
Empfang die letzte Thräne, o Ferne! Alcidens Siegesschreiten Er ruft mit seinem Liede
Je weiter meine Stimme dringt, Die dieses müde Auge weint. Sollt ihrer Macht entrauschen! Die gold‘ne Sonne wach.
Je heller sie mir wiederklingt
Von unten. Schon schau ich die blassen Danaiden, Doch auch die Saiten tönen Er singt zu seinem Werke
Den fluchbeladnen Tantalus; Nur Liebe im Erklingen! Aus voller frischer Brust,
Mein Liebchen wohnt so weit von mir, Es murmelt todesschwangern Frieden, Die Arbeit gibt ihm Stärke,
Drum sehn‘ ich mich so heiß nach ihr Vergessenheit, dein alter Fluß. So lebt denn wohl, Heroen! Die Stärke Lebenslust!
Hinüber! Denn meine Saiten tönen
Vergessen nenn‘ ich zwiefach Sterben, Statt Heldensang zu drohen, Bald wird ein bunt Gewimmel
In tiefem Gram verzehr‘ ich mich, Was ich mit höchster Kraft gewann, Nur Liebe im Erklingen. In allen Tiefen laut,
Mir ist die Freude hin! Verlieren - wieder es erwerben - Und plätschert durch den Himmel
Auf Erden mir die Hoffnung wich, Wann enden diese Qualen? wann? Der sich im Wasser baut -
Ich hier so einsam bin!
Doch wer ein Netz will stellen
So sehnend klang im Wald das Lied, Braucht Augen klar und gut,
So sehnend klang es durch die Nacht; Muß heiter gleich den Wellen
Die Herzen es zum Himmel zieht Und frey seyn wie die Fluth;
Mit wunderbarer Macht.
Dort angelt auf der Brücke
Der Frühling will kommen, Die Hirtinn - schlauer Wicht,
Der Frühling, meine Freud‘, Entsage deiner Tücke
Nun mach‘ ich mich fertig Den Fisch betrügst du nicht!
Zum Wandern bereit.
IMPROMPTU, OP. 90/1, D 899
Instrumental
22 23GRETCHEN AM SPINNRADE, D 118 NACHT UND TRÄUME, D 827 DIE TAUBENPOST, D 965A DER WANDERER, D 489
Johann Wolfgang von Goethe Matthäus Kasimir von Collin Johann Gabriel Seidl Georg Philipp Schmidt von Lübeck
Meine Ruh‘ ist hin, Heil‘ge Nacht, du sinkest nieder; Ich hab‘ eine Brieftaub‘ in meinem Sold, Ich komme vom Gebirge her,
Mein Herz ist schwer; Nieder wallen auch die Träume, Die ist gar ergeben und treu, Es dampft das Thal, es braust das Meer,
Ich finde sie nimmer Wie dein Mondlicht durch die Räume, Sie nimmt mir nie das Ziel zu kurz, Ich wandle still, bin wenig froh,
Und nimmermehr. Durch der Menschen stille Brust; Und fliegt auch nie vorbei. Und immer fragt der Seufzer: wo?
Die belauschen sie mit Lust,
Wo ich ihn nicht hab‘ Rufen, wenn der Tag erwacht: Ich sende sie vieltausendmal Die Sonne dünkt mich hier so kalt,
Ist mir das Grab, Kehre wieder holde Nacht, Auf Kundschaft täglich hinaus, Die Blüte welk, das Leben alt,
Die ganze Welt Holde Träume kehret wieder. Vorbei an manchem lieben Ort, Und was sie reden, leerer Schall,
Ist mir vergällt. Bis zu der Liebsten Haus. Ich bin ein Fremdling überall.
Mein armer Kopf Dort schaut sie zum Fenster Wo bist du, mein geliebtes Land,
Ist mir verrückt, heimlich hinein, Gesucht, geahnt und nie gekannt?
Mein armer Sinn Belauscht ihren Blick und Schritt, Das Land, das Land so hoffnungsgrün,
Ist mir zerstückt. Gibt meine Grüße scherzend ab Das Land, wo meine Rosen blühn?
Und nimmt die ihren mit.
Meine Ruh‘ ist hin, usw. Wo meine Freunde wandelnd gehn,
Kein Briefchen brauch‘ ich zu Wo meine Todten auferstehn;
Nach ihm nur schau‘ ich schreiben mehr, Das Land, das meine Sprache spricht,
Zum Fenster hinaus, Die Thräne selbst geb‘ ich ihr: O Land, wo bist du?
Nach ihm nur geh‘ ich O sie verträgt sie sicher nicht,
Aus dem Haus. Gar eifrig dient sie mir. Ich wandle still, bin wenig froh,
Und immer fragt der Seufzer: wo?
Sein hoher Gang, Bei Tag, bei Nacht, im Wachen, im Traum, Im Geisterhauch tönt‘s mir zurück:
Sein‘ edle Gestalt, Ihr gilt das alles gleich: Dort, wo du nicht bist, dort ist das Glück!
Seines Mundes Lächeln, Wenn sie nur wandern, wandern kann,
Seiner Augen Gewalt, Dann ist sie überreich!
Und seiner Rede Sie wird nicht müd, sie wird nicht matt,
Zauberfluß, Der Weg ist stets ihr neu;
Sein Händedruck, Sie braucht nicht Lockung, braucht
Und ach sein Kuß! nicht Lohn,
Die Taub‘ ist so mir treu!
Meine Ruh‘ ist hin, usw.
Drum heg‘ ich sie auch so treu an
Mein Busen drängt der Brust,
Sich nach ihm hin. Versichert des schönsten Gewinns;
Ach dürft ich fassen Sie heißt - die Sehnsucht! Kennt ihr sie? -
Und halten ihn! Die Botin treuen Sinns.
Und küssen ihn
So wie ich wollt‘,
An seinen Küssen
Vergehen sollt‘!
24 25AUF DER BRUCK, D 853 AN DIE MUSIK, D 547
Ernst Konrad Friedrich Schulze Franz Adolf Friedrich von Schober
Frisch trabe sonder Ruh‘ und Rast, Du holde Kunst, in wie viel grauen Stunden,
Mein gutes Roß, durch Nacht und Regen! Wo mich des Lebens wilder Kreis umstrickt,
Was scheust du dich vor Busch und Ast Hast du mein Herz zu warmer Lieb
Und strauchelst auf den wilden Wegen? entzunden,
Dehnt auch der Wald sich tief und dicht, Hast mich in eine beßre Welt entrückt.
Doch muß er endlich sich erschließen,
Und freundlich wird ein fernes Licht Oft hat ein Seufzer, deiner Harf‘ entflossen,
Uns aus dem dunkeln Thale grüßen. Ein süßer, heiliger Akkord von dir,
Den Himmel beßrer Zeiten mir erschlossen,
Wohl könnt‘ ich über Berg und Feld Du holde Kunst, ich danke dir dafür.
Auf deinem schlanken Rücken fliegen
Und mich am bunten Spiel der Welt,
An holden Bildern mich vergnügen;
Manch Auge lacht mir traulich zu
Und beut mit Frieden, Lieb‘ und Freude,
Und dennoch eil‘ ich ohne Ruh,
Zurück, zurück zu meinem Leide.
Denn schon drei Tage war ich fern
Von ihr, die ewig mich gebunden;
Drei Tage waren Sonn‘ und Stern
Und Erd und Himmel mir verschwunden.
Von Lust und Leiden, die mein Herz
Bey ihr bald heilten, bald zerrissen,
Fühlt‘ ich drei Tage nur den Schmerz,
Und ach, die Freude mußt‘ ich missen!
Weit sehn wir über Land und See
Zur wärmer Flur den Vogel fliegen;
Wie sollte denn die Liebe je
In ihrem Pfade sich betrügen?
Drum trabe mutig durch die Nacht!
Und schwinden auch die dunkeln Bahnen,
Der Sehnsucht helles Auge wacht,
Und sicher führt mich süßes Ahnen.
26WIJ DANKEN ONZE BOZAR PATRONS VOOR HUN TROUWE STEUN NOUS REMERCIONS NOS BOZAR PATRONS POUR LEUR SOUTIEN PRÉCIEUX
Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Geneviève Alsteens • Madame Marie- Etienne Mathy • Madame Luc Mikolajczak • De heer en Mevrouw Frank Monstrey-Noé •
Louise Angenent • Monsieur et Madame Etienne d’Argembeau • Comte Gabriel Armand Madame Philippine de Montalembert • Baron et Baronne Dominique Moorkens • Madame
• Comte et Comtesse Christian d’Armand de Chateauvieux • Monsieur Laurent Arnauts • Jean Moureau-Stoclet • Madame Nelson • De heer en Mevrouw Robert van Oordt •
Monsieur et Madame Laurent Badin • Baron en Barones Jean-Pierre de Bandt • Monsieur Mevrouw Thérèse Opstal • Monsieur Laurent Pampfer • Comte et Comtesse Baudouin du
Erard de Becker • Monsieur et Madame Roger Bégault • Madame Marie Bégault • Monsieur Parc Locmaria • Madame Jessica Parser • Madame Jean Pelfrene – Piqueray • Monsieur
Jan Behlau • Monsieur Jean-François Bellis • Baron et Baronne Berghmans • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Olivier Périer • Monsieur Frédéric
Tony Bernard • Baron en Barones Luc Bertrand • De Heer Stefaan Bettens • De Heer en Peyré • Monsieur Gérard Philippson • Madame Florence Pierre • Madame Marie-Caroline
Mevrouw Carl Bevernage • Madame Bia • Mevrouw Liliane Bienfet • Monsieur Philippe Plaquet • Madame Suzanne de Potter • Monsieur et Madame André Querton • Madame
Bioul • Mevrouw Roger Blanpain • Madame Laurette Blondeel • Monsieur et Madame
Hermine Rédélé Siegrist • Monsieur et Madame Ramon Reyntiens • Madame Olivia Nicole
Mickey Boël • Comte et Comtesse Boël • De heer en Mevrouw Michel Bonne • Monsieur
Vincent Boone • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • De Heer en Mevrouw Alfons Robinet-Mahé • Madame Didier Rolin Jacquemyns • De heer en Mevrouw Anton van
Brenninkmeijer • Ambassadeur Dr. Günther Burghardt en Mevrouw Rita Burghardt-Byl Rossum • Monsieur et Madame Bernard Ruiz Picasso • Monsieur et Madame Samir Sabet
• Mevrouw Helena Bussers • Baron Cardon de Lichtbuer • Monsieur et Madame Michel d’Acre • Monsieur et Madame Dominique de Saint-Rapt • Monsieur et Madame Frederic
Carlier • Monsieur et Madame Hervé de Carmoy • Monsieur Robert Chatin • Prince et Samama • Monsieur Jean-Pierre Schaeken-Willemaers • Monsieur Grégoire Schöller •
Princesse de Chimay • Monsieur et Madame Christian Chéruy • Madame Marianne Claes • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Chevalier
Monsieur Nicolas Clarembeaux • Monsieur Jim Cloos • Madame Jean de Cock de Rameyen Alec de Selliers de Moranville • Monsieur et Madame Tommaso Setari • Madame Gaëlle
• Monsieur Bernard de Cock de Rameyen • Comtesse Michel Cornet d’Elzius • Monsieur et Siegrist Mendelssohn • Messieurs Bernard Slegten et Olivier Toegemann • Mr. & Mrs. Trevor
Madame Patrice Crouan • Prince Guillaume de Croÿ • De Heer en Mevrouw Géry Daeninck Soames • Monsieur Patrick Solvay • Madame Mario Spandre • Monsieur Eric Speeckaert
• Monsieur et Madame Denis Dalibot • Monsieur et Madame Bernard Darty • Comte • Vicomte Philippe de Spoelberch • Madame Anne-Véronique Stainier • Madame Irene
Davignon • De Heer en Mevrouw Philippe De Baere • Monsieur Pascal De Graer • De heer Steels-Wilsing • De heer en Mevrouw Jan Steyaert • Stichting Liedts-Meesen • Monsieur et
en Mevrouw Bert De Graeve • Mevrouw Brigitte De Groof • Baron Andreas De Leenheer • Madame Stoclet • Baron et Baronne Hugues van der Straten • Mevrouw Christiane Struyven
Monsieur Michel Delloye • Monsieur et Madame Alain De Pauw • Monsieur Patrick Derom • Monsieur et Madame Julien Struyven • De heer Coen Teulings • Monsieur Daniel Thierry
• Monsieur Laurent Desseille • De heer Eric Devos • Monsieur Amand-Benoît D’Hondt • • Madame Véronique Thierry • Madame Astrid Ullens de Schooten • Madame Brigitte
Monsieur Régis D’Hondt • Madame Iro Dimitriou • De heer en Mevrouw Pieter Dreesmann Ullens de Schooten • Monsieur Marc Urban • Dr. Philippe Uytterhaegen • De heer Marc
• M. Bruce Dresbach et Dr. Corinne Lewis • De Heer en Mevrouw Bernard Dubois • Madame Vandecandelaere • De heer Alexander Vandenbergen • Mevrouw Greet Van de Velde • De
Sylvie Dubois • Monsieur et Madame Pierre Dumolard-Balthazard • Monsieur Paul Dupuy
heer Jan Van Doninck • Madame Nadine van Havre • Madame Lizzie Van Nieuwenhuyse
• Mr. Graham Edwards • Madame Dominique Eickhoff • Madame Jacques E. François
• Madame Sophie de Galbert • De heer en Mevrouw Marnix Galle Sioen • Monsieur • De heer Johan Van Wassenhove • Baron et Baronne de Vaucleroy • Baronne Velge • De
Nikolay Gertchev • Monsieur Marc Ghysels • Monsieur et Madame Léo Goldschmidt • De heer Eric Verbeeck • Monsieur et Madame Denis Vergé • Monsieur et Madame Bernard
heer André Gordts • Comtesse Nadine le Grelle • Monsieur et Madame Pierre Guilbert • Vergnes • Monsieur et Madame Alexis Verougstraete • Mevrouw Eddy Vermeersch • De
Madame Nathalie Guiot • Monsieur Paul Haine • Monsieur et Madame Bernard Hanotiau heer en Mevrouw Axel Vervoordt • Monsieur Guy Vieillevigne • De heer en Mevrouw Karel
• De Heer en Mevrouw Philippe Haspeslagh • Monsieur Thierry Hazevoets • De Heer en Vinck • De Vrienden van het Zoute • Madame Gabriel Waucquez • Monsieur et Madame
Mevrouw Pieter Heering • Monsieur Jean-Pierre Hoa • De Heer Xavier Hufkens • Madame Peter Wilhelm • Monsieur et Madame Luc Willame • Monsieur Robert Willocx • Monsieur et
Christine Huvelin • Mevrouw Bonno H. Hylkema • Monsieur et Madame Fernand Jacquet Madame Antoine Winckler • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Chevalier Godefroid
• Monsieur Maxime Jadot • Monsieur et Madame Jean-François Jans • Barones Janssen • de Wouters d’Oplinter • Mr. Johan Ysewyn & Ms Georgia Brooks • Monsieur et Madame
Baron et Baronne Paul-Emmanuel Janssen • Madame Patricia de Jong • Madame Elisabeth Jacques Zucker • Monsieur et Madame Yves Zurstrassen • Zita, Maison d’Art et d’Âme
Jongen • De heer en Mevrouw Martin Kallen • Monsieur et Madame Adnan Kandiyoti •
Monsieur Claude Kandiyoti • Monsieur Sam Kestens • Monsieur Peter Klein et Madame Contact : 02 507 84 21 ou 02 507 84 01 – patrons@bozar.be
Susanne Hinrichs • Dr. et Madame Klaus Körner • Monsieur Charles Kramarz • Madame
Jean-Jacques Kreglinger • Monsieur et Madame Charles Kriwin • Monsieur et Madame
Antoine Labbé • Madame Marleen Lammerant • Mademoiselle Alexandra van Laethem
• Madame Brigitte de Laubarede • Chevalier et Madame Laurent Josi • Monsieur Pierre YOUNG PATRONS
Lebeau • Monsieur et Madame François Legein • Monsieur et Madame Laurent Legein •
Monsieur Ludovic d’Auria • Mademoiselle Emilie de Bellefroid • Comte Xavier de Brouchoven
Monsieur et Madame Charles-Henri Lehideux • Monsieur Mark Le Jeune • Monsieur et
Madame Gérald Leprince Jungbluth • Madame Dominique Leroy • De Heer en Mevrouw de Bergeyck • Mevrouw Valentine Deprez • Monsieur Pierre-Edouard Labbé • Monsieur
Thomas Leysen • Madame Florence Lippens • Madame Daphné Lippitt • Monsieur et et Madame Alexandre Lattès • Comte et Comtesse Charles-Antoine de Liedekerke • Mrs
Madame Clive Llewellyn • Monsieur Manfred Loeb • Madame Marguerite de Longeville Richard Llewellyn • Prince Félix de Merode • Monsieur Charles Poncelet • Prince Rahim Khan
• Comte et Comtesse Jean-Baptiste de Looz-Corswarem • Monsieur et Madame Thierry Samii • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Comtesse Laetitia d’Ursel • Comte Loïc d’Ursel
Lorang • De heer Peter Maenhout • Madame Oscar Mairlot †• Monsieur et Madame Jean- • Monsieur Charles-Antoine Uyttenhove • Mademoiselle Coralie van Caloen • Mevrouw Elise
Pierre Mariën • Monsieur et Madame Jean-Pierre Marchant • Notaris Luc L. R. Marroyen • Van Craen • Mevrouw Julie Van Craen • Madame Charlotte Verraes
De heer en Mevrouw Frederic Martens • Monsieur et Madame Yves-Loïc Martin • De heer
en Mevrouw Paul Maselis • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • Monsieur Contact : 02 507 84 28 - youngpatrons@bozar.be
28 29Vous pouvez aussi lire